HB 00104 namo buddh@aya. 00105 parok@za-artha-pratipatter anum@ana-@a@srayatv@at tad-vyutp@adana- 00106 artha@m sa@mk@zepata idam @arabhyate. 00108 pak@za-dharmas tad-a@m@sena vy@apto hetus tridh@a eva sa@h / 00109 avin@abh@ava-niyam@ad hetv@abh@as@as tato apare // 00110 pak@zo dharm@i, avayave samud@aya-upac@ar@at. prayojana-abh@av@ad 00111 anupac@ara iti cet, na, sarva-dharmi-dharma-prati@zedha-arthatv@ad 00112 upac@arasya. eva@m hi c@ak@zu@zatva-@adi-parih@rta@m bhavati. 00113 dharma-vacanena api dharmasya par@a@srayatv@ad dharmy-@a@sraya- 00114 siddhau dharmi-graha@n@at praty@asatte@h s@adhya-dharmi-siddhir iti 00115 cet, na, d@r@z@t@anta-dharmi@no api praty@asatte@h. tad-a@m@sa-vy@apty@a 00116 d@r@z@t@anta-dharmi@ni sattva-siddher dharmi-vacan@at s@adhya-dharmi- 00117 parigraha@h. siddhe api punar-vacana@m niyama-artham @a@sa@gkyeta. 00118 saj@at@iya eva sattvam iti siddhe api tad-abh@ave vyatireke 00119 s@adhya-abh@ave asattva-vacana-vat tad-a@m@sa-vy@apti-vacan@at siddhe 00120 api d@r@z@t@anta-dharmi@ni sattve dharmi-vacana@m tatra eva bh@ava- 00121 niyama-artham @a@sa@gkyeta. tasm@at s@amarthy@ad artha-gat@av apy 00201 upac@ara-m@atr@at sam@ana-nirde@s@at pratipatti-gaurava@m ca parih@rta@m 00202 bhavati. pak@zasya dharmatve tad-vi@se@za@na-apek@zasya anyatra ananuv@rtter 00203 as@adh@ara@nat@a iti cet, na, ayogavyavacchedena vi@se@za@n@ad 00204 yath@a caitro dhanurdhara iti na anyayogavyavacchedena yath@a 00205 p@artho dhanurdhara iti. 00206 tad-a@m@sas tad-dharma@h. 00207 vy@aptir vy@apakasya tatra bh@ava eva vy@apyasya v@a 00208 tatra eva bh@ava@h. 00209 etena anvayo vyatireko v@a pak@za-dharma@s ca yath@asva@m 00210 pram@a@nena ni@scita ukta@h, sarvatra hetau s@adhya-dharma-abh@ave 00211 vy@apty-asiddher vy@apaka-niv@rttau v@a vyatireka-abh@av@at anvaya-vyatirek@abhy@a@m 00212 ni@scit@abhy@a@m tad-a@m@sa-vy@aptir ni@scit@a. 00213 tatra pak@za-dharmasya s@adhya-dharmi@ni pratyak@zato anum@anato 00214 v@a prasiddhir ni@scaya@h, yath@a prade@se dh@umasya @sabde 00215 v@a k@rtakatvasya. sadh@uma@m hi prade@sam arth@antara-vivikta-r@upam 00216 as@adh@ara@na-@atman@a d@r@z@tavata@h pratyak@ze@na yath@a-d@r@z@ta-bheda-vi@zaya@m 00217 sm@arta@m li@gga-vij@j@anam utpadyate. 00218 tatra yad @adyam as@adh@ara@na-vi@zaya@m dar@sana@m tad 00219 eva pram@a@nam. 00220 tasmin tath@abh@ute d@r@z@te sati sa yena yena as@adh@ara@nas 00221 tad-as@adh@ara@nat@a@m tato bhedam abhilapanty atad-vy@av@rtti-vi@zay@a 00222 sm@rtir utpann@a pratyak@za-balena yath@ad@r@z@ta-@ak@ara-graha@n@an na 00223 pram@a@nam, pr@ag as@adh@ara@na@m d@r@z@tv@a as@adh@ara@na ity abhilapato 00224 ap@urva-artha-adhigama-abh@av@ad arthakriy@a-s@adhanasya dar@san@ad 00225 ad@r@z@tasya punas tat-s@adhana-svabh@avasya vikalpena apratipatte@s 00301 ca anum@ana-vat. arthakriy@a-arth@i hi sarva@h pram@a@nam apram@a@na@m 00302 v@a anve@zate prek@z@av@an, na ca s@am@anya@m k@a@mcid arthakriy@am 00303 upakalpayati svalak@za@na-pratipatter @urdhva@m tat-s@amarthya-utpanna- 00304 vikalpa-vij@j@ana-gr@ahya@m yath@a n@ila@m d@r@z@tv@a n@ilam iti 00305 j@j@ane. tad eva hi n@ila-svalak@za@na@m tath@avidha-s@adhya-arthakriy@ak@ari, 00306 tac ca tena @atman@a d@r@z@tam eva pratyak@ze@na. na ca 00307 tat-svalak@za@na-graha@na-uttarak@alabh@avi-n@ila-vikalpasya vi@zaye@na n@ila- 00308 artha-s@adhya-arthakriy@a kriyate. tasm@ad anadhigata-artha-vi@zaya@m 00309 pram@a@nam ity apy anadhigate svalak@za@na iti vi@se@zan@iyam. 00310 adhigate tu svalak@za@ne tat-s@amarthya-janm@a vikalpas tad-anuk@ar@i 00311 k@aryatas tad-vi@zayatv@at sm@rtir eva na pram@a@nam, anadhigata- 00312 vastu-r@upa-anadhigate@h, vastv-adhi@z@th@anatv@at pram@a@na-vyavasth@ay@a@h, 00313 arthakriy@a-yogya-vi@zayatv@at tad-arthin@a@m prav@rtte@h, 00314 arthakriy@a-yogya-lak@za@na@m hi vastu; tato api vikalp@ad vastuny 00315 eva tad-adhyavas@ayena prav@rtte@h, prav@rttau vikalpasya pratyak@ze@na 00316 abhinna-yogak@zematv@at. 00317 p@urva-pratyak@za-k@za@nena upayoga-abhed@ad uttare@zu kasyacid 00318 apr@am@a@nya-prasa@gga iti cet, na, k@za@na-vi@se@za-s@adhya-artha-v@a@jch@ay@a@m 00319 n@an@a-yogak@zematv@at. s@adh@ara@ne hi k@arye na te@z@a@m s@amarthya-bheda@h, 00320 apar@apara-dh@uma-pramita-sa@mnik@r@z@ta-agni@zv iva agni-m@atra-s@adhye 00401 arthe. etena dharma-dharmi-li@gga-@adi-vikalpasya pram@a@na-p@r@z@tha- 00402 bh@avina@h pr@am@a@nya@m pratyuktam. 00403 anvaya-ni@scayo api svabh@avahetau s@adhya-dharmasya vastutas 00404 tad-bh@avatay@a s@adhana-dharma-bh@ava-m@atra-anubandha- 00405 siddhi@h. s@a s@adhya-viparyaye hetor b@adhaka-pram@a@na-v@rtti@h. 00406 yath@a yat sat tat k@za@nikam eva, ak@za@nikatve arthakriy@a-virodh@at 00407 tal-lak@za@na@m vastutva@m h@iyate. k@aryahetau k@aryak@ara@nabh@ava- 00408 siddhi@h, yath@a idam asya upalambha upalabdhi-lak@za@na-pr@apta@m 00409 pr@ag anupalabdham upalabhyate, satsv apy anye@zu hetu@zv 00410 asya abh@ave na bhavati iti yas tad-bh@ave bh@avas tad-abh@ave 00411 abh@ava@s ca pratyak@za-anupalambha-s@adhana@h k@aryak@ara@nabh@avas 00412 tasya siddhi@h. k@aryak@ara@nabh@ava eva hy arth@antarasya eva@m 00413 sy@at yatra dh@umas tatra ava@syam agni@h, agner bh@ava 00414 eva hi bh@avo dh@umasya tat-k@aryatvam. anupalabdh@av apy 00415 anvaya-ni@scayo asad-vyavah@arasya upalabdhi-lak@za@na-pr@apta-anupalabdhi- 00416 m@atre v@rtti-s@adhana@m nimitta-antara-abh@ava-upadar@san@at. 00417 vyatireka-ni@scayo api k@arya-svabh@avaheto@h k@aryak@ara@na- 00418 vy@apyavy@apakabh@ava-siddhau d@r@sya-vi@zay@abhy@a@m k@ara@na-vy@apaka- 00419 anupalabdhibhy@a@m s@adhya-abh@ave hetv-abh@ava-siddhir uddi@z@ta- 00420 vi@zayasya abh@avasya upadar@sane, anyath@a anupalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya 00421 kvacid abh@ava-asiddhe@h. anuddi@z@ta-vi@zaya@m s@adhya-abh@ave 00422 abh@ava-khy@apana@m apratibandha-m@atra-siddhau sidhyati iti na tatra 00501 vyatireka-s@adhane anupalabdhyor d@r@sya-vi@zayat@a apek@zyate. vyatireka- 00502 ni@scayo anupalabdh@av upalabdhi-lak@za@na-pr@apt@at sato anupalambha- 00503 abh@ava-dar@sanam. 00504 etal-lak@za@nas tridh@a eva so hetus triprak@ara eva, svabh@ava@h 00505 k@aryam anupalabdhi@s ca iti yath@a anitye kasmi@m@scit s@adhye sattvam 00506 agnimati prade@se dh@umo abh@ave ca upalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya anupalabdhir 00507 ity atra eva trividhe avin@abh@ava-niyam@at. pak@za-dharmasya 00508 yathokt@a vy@aptir avin@abh@ava@h; sa trividh@ad hetor 00509 anyatra na asti ity atra eva niyata ucyate. 00510 tatra s@adhana-dharma-bh@ava-m@atra-anvayini s@adhya-dharme 00511 svabh@avo hetu@h. apar@apara-vy@av@rtti-bhedena dharma-bhede api 00512 vastuto li@ggi-svabh@ava eva hetu-svabh@ave anvaya-vyabhic@ara-abh@av@al 00513 lak@za@ne tan-m@atra-anvayena vi@se@za@na@m para-mata-apek@zam. 00514 pare hy arth@antara-nimittam atad-bh@ava-m@atra-anvayinam api 00515 dharma@m svabh@avam icchanti. vi@se@za@nena tath@avidhasya atat- 00516 svabh@avat@a@m tasmin s@adhye hetor vyabhic@ara@m ca @aha, yath@a 00517 hetumati vin@a@se k@rtakatvasya. 00518 tasya dvidh@a prayoga@h; s@adharmye@na vaidharmye@na ca, 00519 yath@a yat sat tat sarva@m k@za@nika@m yath@a gha@ta-@adaya@h sa@m@s 00520 ca @sabda iti, tath@a k@za@nikatva-abh@ave sattva-abh@ava@h, sa@m@s ca 00521 @sabda ity anvaya-vyatirek@abhy@a@m sarva-upasa@mh@are@na vy@apti-pradar@sana 00522 lak@za@nau s@adharmya-vaidharmya-prayogau. 00523 atra s@amarthy@ad eva pratij@j@a-arthasya prat@iter na pratij@j@ay@a@h 00524 prayoga@h. apradar@site prameye arthe katha@m tat-prat@itir iti cet. 00601 svaya@m pratipattau prameyasya ka upadar@sayit@a. prade@sa-stha@m 00602 dh@umam upalabdhavatas tasya agnin@a vy@apte@h smara@ne tat-s@amarthy@ad 00603 eva agnir atra iti prat@itir bhavati. na ca tatra ka@scid 00604 agnir atra ity asmai nivedayati. na api pr@ag eva pratipadyate 00605 ki@mcit, pram@a@nam antare@na eva@m prat@iter nimitta-abh@av@at. 00606 prat@itau li@ggasya vaiyarthya@m. svayam eva akasm@ad 00607 agnir atra iti prameya@m vyavasth@apya pa@sc@at tat-pratipattaye 00608 li@ggam anusarati iti ko aya@m pratipatte@h krama@h. pare@na api 00609 tad ucyam@ana@m plavata eva, upayoga-abh@av@at. vi@zaya-upadar@sanam 00610 upayoga iti cet, tena eva t@avad dar@sitena ko artha@h. yadi 00611 prat@itir anyath@a na sy@at, sarva@m @sobheta. tasm@ad e@za@h svaya@m 00612 prat@itau vin@a api kenacid vi@zaya-upasth@apakena pratiyan asm@an 00613 k@aryi@no d@r@z@tv@a parvabr@ahma@na iva vyakta@m m@ulya@m m@rgayate. 00614 asmad-vacan@ad api svaya@m siddham eva li@ggam anus@rtya 00615 pratyeti iti ko anayor avasthayor vi@se@za@h. d@r@z@t@a ca pak@za-dharma- 00616 sambandha-vacana-m@atr@ad pratij@j@a-vacanam antare@na api prat@itir 00617 iti kas tasya upayoga@h. sva-ni@scaya-vad anye@z@am api ni@scaya-utp@adan@aya 00618 ca s@adhanam ucyate, tatra svayam aya@m prameyasya upadar@sanam 00619 antare@na api pratipadya para@m pratip@adayan ap@urvam 00620 artha-kramam @a@srayata iti kim atra k@ara@nam. tasm@an na prameya- 00621 vacanena ki@mcit prayojanam, anyath@a api pratipatter 00622 utpatte@h. 00623 etena upanaya-nigamana-@adikam api pratyuktam, et@avat@a eva 00624 s@adhya-prat@iter bh@av@at. @di@n@dika-r@aga@m parityajya-@ak@zi@n@i- 00625 nim@ilya cintaya t@avat kim iyat@a prat@iti@h sy@an na v@a. bh@ave 00701 ki@m prapa@jca-m@alay@a, iti iy@an eva s@adhana-v@akye prayogo 00702 jy@ay@an. 00703 atra pak@za-dharma-sambandha-vacanayo@h krama-niyamo api na 00704 ka@scit, sarvath@a gamakatv@at. 00705 sambandha-vacane api kevala@h prayogo bhinna@h, ubhayath@a api 00706 dharma-bhede tath@a api tad-bh@avasya eva khy@apan@at. na hy 00707 atat-svabh@avasya bh@ava ek@antena anyabh@ava@h k@rtakatvasya bh@ave 00708 prayatn@anantar@iyakatva-vat, na apy atat-svabh@avasya niv@rtt@av ak@aryasya 00709 tasya niv@rttir yath@a anayor eva dharmayor niv@rtti@h. tasm@ad 00710 anvaya-vyatirekayor yath@a-lak@za@nam eko api prayukto dvit@iyam 00711 @ak@zipati iti na ekatra s@adhana-v@akye dvayo@h prayoga i@zyate, 00712 vaiyarthy@at, tat-svabh@avatay@a anvaya-siddhau tad-abh@ave abh@ava-siddhe@h, 00713 tad-abh@ave abh@ava-siddhau ca anvayasya api siddhe@h. 00714 tad-abh@ava eva abh@ava-khy@atir yath@a sy@an na anyatra viruddhe 00715 v@a iti niyama-khy@apana-artho api vyatireka-prayogo na yukta@h, 00716 anya-viruddhayor api vipak@zatv@at. 00717 katham idam avagamyate sad ava@sya@m na@svara-svabh@avam iti 00718 yena anvaya-vyatireka-sambhava iti cet, vin@a@sa-hetv-ayog@at. svabh@avata 00719 eva na@svar@a bh@av@a@h; na e@z@a@m ni@zpann@an@am anyato 00720 vin@a@sa-utpatti@h, tasya as@amarthy@at; na hi vin@a@sa-hetur bh@ava-svabh@avam 00721 eva karoti, tasya niv@rtte@h. na api bh@ava-antaram eva, 00722 bh@ava-antara-kara@ne bh@ave tad-avasthe na ki@mcit karoti iti tath@a-upalabdhy- 00801 @adi-prasa@gga@h. na api bh@ava-antaram asya @avara@nam, tad-avasthe 00802 tasminn @avara@nasya apy ayog@at. na api vin@a@sa-hetun@a bh@ava-abh@ava@h 00803 kriyate, abh@avasya vidhin@a upagame vyatireka-avyatireka- 00804 vikalpa-anatikram@at. bh@ava-prati@zedha-ekar@upatve bh@ava@m na 00805 karoti iti sy@at, eva@m ca akartur ahetutvam iti na vin@a@sa-hetu@h 00806 ka@scit. 00807 vaiyarthy@ac ca. yadi svabh@avato na@svara@h sv@atmany anavasth@ay@i- 00808 bh@ava@h, tasya na ki@mcin n@a@sa-k@ara@nai@h, tat-svabh@avatay@a 00809 eva svaya@m n@a@s@at. yo hi yat svabh@ava@h sa sva-hetor 00810 eva utpadyam@anas t@ad@r@so bhavati, na punas tad-bh@ave hetv-antaram 00811 apek@zate, prak@a@sa-drava-u@z@na-ka@thina-@adi-dravya-vat. na hi prak@a@sa-@adayas 00812 tad-@atm@ana utpann@a puna@h prak@a@sa-@adi-bh@ave hetv-antaram 00813 apek@zante, tad-@atmanas t@ad@atmya-abh@ave nair@atmya-pr@asa@gg@at. 00814 tadvad asthiti-dharm@a cet svabh@avato ni@zpanno na punas 00815 tad-@atmat@ay@a@m hetv-antaram apek@zate. 00816 b@ija-@adi-vad anek@anta iti cet, sy@ad etat: b@ija-@ad@in@am a@gkura-@adi- 00817 janana-svabh@av@an@am api salila-@adi-hetv-antara-apek@za@n@at keval@a na 00818 janayanti, tadvad bh@avo api vin@a@se sy@ad iti. na tat-svabh@avasya 00819 janan@ad ajanakasya ca atat-svabh@avatv@at. ata eva 00820 tayor avasthayor vastu-bhedo ni@sceya@h, bh@av@an@a@m svabh@ava 00821 anyath@atva-abh@av@at tat-svabh@avasya pa@sc@ad iva pr@ag api 00822 janana-prasa@gg@at. tasm@ad yo antyo avasth@a-vi@se@za@h sa eva a@gkura-@adi- 00901 janana-svabh@ava@h. p@urva-bh@avinas tv avasth@a-vi@se@z@a@h k@ara@nasya 00902 k@ara@n@ani iti na anek@anta@h, k@za@nike@zu bh@ave@zv apar@apara-utpatter 00903 aikya-abh@av@at. 00904 te anty@a@h samarth@a@h ki@m na janayanti iti, janayanty 00905 eva, na atra anyath@abh@ava@h svabh@avasya avaipar@ity@at. te@zu sarve@zu 00906 sahak@ari@zu samartha-svabh@ave@zu ko aparasya upayoga iti cet, na vai 00907 bh@av@an@a@m k@acit prek@z@a-p@urva-k@arit@a yato ayam eko api samartha@h 00908 kim asm@abhir ity apare nivarteran. nirabhipr@aya-vy@ap@ar@a 00909 hi sva-hetu-pari@n@ama-upanidhi-dharm@as tat-prak@rtes tath@abhavanto 00910 na up@alambham arhanti. samarth@a@h ki@m na apar@apara@m janayanti 00911 iti cet, na, tatra eva s@amarthy@at. tasya eva ekasya janane 00912 samarth@a na anyasya iti na apar@apara-jananam. 00913 bhinna-svabh@avebhya@s cak@zur-@adibhya@h sahak@aribhya eka- 00914 k@arya-utpattau na k@ara@na-bhed@at k@arya-bheda@h sy@ad iti cet, 00915 na, yath@asva@m svabh@ava-bhedena tad-vi@se@za-upayogatas tad-upayoga- 00916 k@arya-svabh@ava-vi@se@za-asa@gkar@at, yath@a m@rt-pi@n@da-kul@ala 00917 s@utra-@adibhyo bhavato gha@tasya m@rt-pi@n@d@ad am@rt-svabh@avebhyo 00918 v@rk@za-@adibhyo bhinna@h svabh@ava@h kul@al@at tasya eva m@rd-@atmana@h 00919 sata@h sa@msth@ana-vi@se@za-@atmatay@a tad-anyebhyo bhinna@h s@utr@at 00920 tasya eva m@rt-sa@msth@ana-vi@se@za-@atmana@s cakra-@ader vibhakta@h svabh@avo 00921 bhavati; tad eva@m na kul@al@an m@rt-svabh@avat@a, na 01001 m@rda@h sa@msth@ana-vi@se@za@h; na ca tayo@h @sakti-vi@se@za-vi@zaya- 01002 bhedo api taj-janita-vi@se@za-bhedasya k@aryasya svabh@ava-bheda@h, 01003 m@rt-sa@msth@anayor aparaspara-@atmatay@a sa@msth@ana-m@rd-r@up@abhy@a@m 01004 tayor apratibh@asana-prasa@gg@at. 01005 anyad eva sa@msth@ana@m gu@no m@rd-dravy@at, tena bhinna- 01006 svabh@ava@h kul@ala-m@rt-pi@n@dayor upayoga-vi@zaya iti cet, uktam 01007 atra. api ca yadi sa@msth@ana@m bhinna@m m@rda@h, kul@ala@h ki@m 01008 na p@rthak karoti. gu@nasya dravya-paratantratvam iti na p@rthak 01009 karoti. tat-sa@msth@ana-@adh@ara-@atmaka@m yadi svabh@avena tad dravya@m 01010 tat-sa@msth@ana@m v@a tad-@adheya-@atmakam, ki@m kul@ala-apek@zay@a iti cet, 01011 na, tata@h paraspara-sambandha-yogyat@a-pratilambh@at; anyath@a 01012 vastuna eva yogyat@a dharmat@a iti pr@ag api m@rt-pi@n@dasya sa@msth@ana- 01013 vi@se@za-sambandha-yogyatve sati sa@msth@ana-vi@se@ze@na sambandha- 01014 prasa@gga@h. eva@m tarhi s@a yogyat@a m@rd-dravyasya kul@al@ad 01015 bhavati iti na anayo@h svabh@ava-bheda@h, bhede hi pr@ag-vat prasajyeta. 01016 asti t@avad eka-svabh@avatve api kasyacid aneka-pratyaya-upadheya- 01017 vi@se@zat@a iti na m@rt-sa@msth@anayor eka-svabh@avatva-s@adhan@aya 01018 nirbandha@h. 01019 tena sahak@ari@na@h pratyay@a na eka-upayoga-vi@zay@a@h k@arya- 01020 svabh@avasya ekatve api vastuta iti yath@a iha k@ara@na-bhedo bhinna- 01021 vi@se@za-upayog@an na eka-k@aryas tath@a cak@zur-@adibhyo vij@j@ana-utpatt@av 01022 unneya@h. tath@a hi samanantarapratyay@ad vij@j@an@ac 01101 cak@zurvij@j@anasya upalambha-@atmat@a tasya eva upalambha-@atmana@h 01102 sata@s cak@zur-indriy@ad r@upa-graha@na-yogyat@a-pratiniyamo vi@zay@at 01103 tat tulya-r@upat@a ity abhinnatve api vastuta@h k@aryasya k@ara@n@an@a@m 01104 bhinnebhya@h svabh@avebhyo bhinn@a eva vi@se@z@a bhavanti iti na 01105 k@ara@na-bhede apy abhedas tat-k@arya-vi@se@zasya. ta eva ete k@ara@na- 01106 @sakti-bhed@a yath@asva@m prativi@si@z@ta-k@arya-janane avyavadheya- 01107 @saktitay@a pratyupasthit@a@h k@za@nikatv@at s@amagr@i-k@aryasya svabh@ava- 01108 sthity-@a@sraya ity ucyante. tath@a hi tat tebhya@h samastebhya 01109 upalambha-@atmaka@m r@upa-graha@na-pratiniyata@m vi@zaya- 01110 r@upa@m ca iti prativi@si@z@ta-svabh@avam eka@m j@atam. 01111 apratirodha-@saktike@zv anantara-k@arye@zv an@adheyavi@se@ze@zu k@za@nike@zu 01112 pratyaye@zu paraspara@m ka@h sahak@ara-artha iti cet, na vai 01113 sarvatra ati@saya-utp@adana@m sahakriy@a. ki@m tarhi. bah@un@a@m yad 01114 eka-artha-kara@nam api, yath@a antyasya k@ara@na-kal@apasya. tad 01115 eva mukhya@m sahak@aritva@m sahak@ar@i@n@am, tasya eva antyasya 01116 k@ara@natv@at tatra ca k@za@na ekasya svabh@avasya avivek@ad vi@se@zasya 01117 kartum a@sakyatv@at, svabh@ava-antara-utpatti-lak@za@natv@ad vi@se@za- 01118 utpatte@h. bh@ava-antara-utpatt@av antya@m na sy@at, tata@s ca na 01119 s@ak@z@at k@ara@na@m sy@at. tasm@an na k@ara@nasya sahak@aribhyo vi@se@za- 01120 utpatti@h. te samarth@a@h svabh@avato anty@a@h pratyay@a@h 01121 saha j@ayante k@za@nik@a ye@z@a@m pr@ag-pa@sc@at-p@rthag-bh@avo na asti 01122 yebhya@s ca anantara@m k@aryam utpadyate, tatra eka-arthakriy@a 01123 eva sahak@aritvam. 01201 samartha@h kuto j@ayata iti cet, sva-k@ara@nebhya@h. 01202 t@any enam apara-pratyaya-sa@mnidh@ana ki@m janayanti, 01203 kad@acid anyath@a api syu@h, tata@s ca eko api kvacid janayed iti 01204 cet, apar@apara-pratyaya-yogena pratik@za@na@m bhinna-@saktaya@h 01205 sa@msk@ar@a@h santanvanto yady api kuta@scit s@amy@at sar@up@a@h 01206 prat@iyante, tath@a api bhinna eva e@z@a@m svabh@ava@h; tena ki@mcid 01207 eva kasyacit k@ara@nam. 01208 tatra yo avyavadh@ana-@adi-de@so r@upa-indriya-@adi-kal@apa@h sa vij@j@ana- 01209 janane samartho hetu@h. yas te@z@a@m paraspara-upasarpa@na- 01210 @ady-@a@sraya@h pratyaya-vi@se@za@h sa tad-hetu-janane samartha@h. 01211 te@z@a@m ca na p@urva@m na pa@sc@an na p@rthag bh@ava iti samarth@an 01212 api p@urva-apara-p@rthag-bh@ava-bh@avino do@z@a na upal@iyante. tena yas 01213 te@z@a@m paraspara-upasarpa@na-@adi-hetu@h sa samarthasya hetur iti tatra 01214 na kad@acid anyath@abh@ava@h. anena ny@ayena sarvatra hetu-phala- 01215 bh@ava-pratiniyamo boddhavya@h pratik@za@nam any@anya-svabh@ava- 01216 bheda-anvayin@i@zu bh@ava-@sakti@zu, na tu sthira-eka-svabh@ave@zu bh@ave@zu, 01217 svabh@avasya anyath@atva-asambhav@at samartha-asamartha-svabh@av@an@a@m 01218 kriy@a-akriy@a-anupapatte@h. 01219 anya-sahita@h karoti na kevala iti cet, ki@m kevalasya k@arya- 01220 janane samartha@h svabh@avo asamartho v@a samartha iti cet, ki@m 01221 na karoti, akurvan katha@m samartha@h. kuvinda-@adaya@h pa@ta-@adi- 01222 kriy@ay@a@m samarth@a api na sarvad@a kurvanti iti cet, kr@i@dana-@s@ilo 01301 dev@an@a@mpriyo 01301 m@urkha@h sukhaidhita@h k@rtam api puna@h puna@h 01302 k@arayati, tath@a hy etad b@ija-@ady-upany@ase nirlo@thitam. tasm@at 01303 svabh@avasya anyath@atva-asambhav@at tad-dharma@nas tath@abh@avo 01304 antya-avasth@a-vad aniv@arya@h. 01305 antya-avasth@ay@a@m pr@ag asamarthasya s@amarthya-utpattau 01306 s@amarthyasya tat-svabh@avatve ap@urva-utpattir eva s@a, atat-svabh@avatve 01307 so ak@araka eva, s@amarthya-@akhy@ad bh@av@at k@arya-utpatte@h. 01308 api ca sa eva t@avat sakala-sahak@ari-sahita@h k@arya@m kasm@at 01309 karoti kurvan d@r@z@ta@h, tena karoti iti br@uma@h. aho mah@a-s@amarthya@m 01310 mah@a-prabh@avasya dar@sanam atat-svabh@av@an api bh@av@an 01311 svabh@ava-m@atre@na n@an@a-vy@ap@are@zu niyu@jjanam. yadi n@ama 01312 kad@acit ki@mcit katha@mcit atra-bhavanto dar@sana-patham atikr@amet, 01313 hanta-aprasava-dharmakam apeta-sant@ana@m sy@ad iti iya@m 01314 cint@a citta@m dunoti. na vai vayam atat-svabh@av@an@am asmad-dar@sana- 01315 va@s@at k@arya-kriy@a@m br@uma@h. ki@m tarhi. svabh@avena eva te 01316 tat-kara@na-dharm@a@h, t@an pa@syanta@h kevala@m j@an@imahe ta ete 01317 k@arak@a iti. satyam, idam apy asti, svabh@avas te@z@a@m k@arya-kriy@a- 01318 dharm@a, tena samasta-pratyayavat@am ak@rtv@a na upek@z@a @apattir iti. 01319 so ak@zepa-kriy@a-dharm@a svabh@ava@h ki@m te@z@a@m tad@a eva antya- 01320 avasth@ay@am utpanna @ahosvit pr@ag apy @as@it. @as@it, apracyuta-utpanna- 01321 sthira-eka-svabh@av@an@a@m kad@acana kasyacit svabh@avasya abh@ava- 01401 virodh@at. tat kim id@an@i@m m@at@a ca vandhy@a ca; ko v@a asya 01402 bh@a@zitasya artho ak@zepa-kriy@a-dharm@a ca svabh@avo na ca karoti iti. 01403 sahitas tat-svabh@avo na kevala iti cet, anyas tarhi kevalo 01404 anya@s ca sahitas, svabh@ava-bhedo hi bh@ava-bhedasya lak@za@nam. 01405 na hi sa s@ahitye api parar@upe@na kart@a; svar@upa@m ca asya pr@ag 01406 api tad eva iti katha@m kad@acit kriy@a-vir@ama@h. yasya api bh@ava@h 01407 k@za@nikas tasya api kasm@at kevalo na karoti, yadi bhavet, kury@ad eva. 01408 katha@m na bhavati. k@za@nikatv@at. ukta@m y@ad@r@sasya kriy@a. sa katham 01409 eka-k@za@na-bh@avy anyath@a bhavet. ya@s ca bhavati, sa eva na 01410 bhavati iti na aya@m prasa@gga@h, k@araka-ak@arakayo@h svabh@ava-tad- 01411 hetor virodh@at. 01412 yo api manyate ak@zepa-kriy@a-dharm@a eva sa tasya svabh@ava@h, 01413 na sa s@ahityam apek@zate, k@arya@m tu pratyaya-antara-apek@zam 01414 iti sahitebhya eva j@ayate na kevalebhya iti, tasya api 01415 katha@m sa kevalo api karoty eva k@arya@m ca tasm@an na utpadyate 01416 iti tad-avastho virodha@h. na kevala@h karoty eva iti cet, katham 01417 id@an@im ak@zepa-kriy@a-svabh@ava@h. nanv etad eva parid@ipita@m 01418 bhavati karoty eva iti; k@arya@m ca aya@m kevalo api samartha@h 01419 san param apek@zam@ana@m katham upek@zeta. param an@ad@rtya etad 01420 prasahya kury@at, eva@m hy anena @atmana@h s@amarthya@m dar@sita@m 01421 bhavati. k@arya@m param apek@zata iti tata@h keval@ad anutpattir 01501 ukt@a bhavati, sa kevalo api samartha-svabh@ava iti tata utpatti@m 01502 br@u@ze, ete ca ekatra katha@m sy@at@am. tad ayam @ir@sy@a-@salya-vitudyam@ana- 01503 marm@a viklava@m vikro@sati ity upek@z@am arhati. 01504 tasm@ad idam eka-arthakriy@a-lak@za@na@m sahak@aritva@m k@za@nik@an@a@m 01505 eva bh@av@an@am, na tv ak@za@nik@an@a@m p@rthagbh@ava-sambhav@an@am, 01506 p@rthak-kriy@a-sambhavena sahak@aritva-niyama-ayog@at. 01507 yatra tu sant@ana-upak@are@na bh@av@a hetut@a@m pratipadyante 01508 yath@a ta@n@dula-b@ija-@adibhya odana-a@gkura-@adi-janmani dahana-udaka- 01509 p@rthivy-@adaya@h, tatra sant@ana-@a@sraye@na vi@se@za-utp@adana@m pratyay@an@a@m 01510 sahakriy@a ucyate, na dravya-@a@sraye@na, k@za@nike dravye vi@se@za- 01511 anutpatte@h; na hi ta@n@dula-@ad@in@a@m dahana-@adau krame@na svabh@ava- 01512 ati@saya-anutpatt@av odana-@adi-siddhi@h prabh@asvar@ad v@a apavaraka- 01513 pravi@z@ta-indriyasya sva-upak@aribhya@h sant@ana-vi@se@za-anutpatt@av artha- 01514 pratipatti-janma. 01515 ak@zepa-k@ari@zu tv indriya-@adi@zu na vi@se@za-utpatti@h parasparata@h. 01516 tatra yath@asva@m pratyayai@h paraspara-upasarpa@na-@ady-@a@srayair ye 01517 yogya-de@sa-@ady-avasth@a j@at@a@h, te saha svabh@ava-ni@zpatty@a j@j@ana- 01518 hetut@a@m pratipadyanta iti tatra eka-arthakriy@a eva sahak@aritvam. 01519 yatra vi@se@za-utp@adanena sahak@ari@na@h pratyay@as tatra hetu- 01520 sant@ana@h pratyay@an apek@zata iti tata@h svabh@ava-antara-pratilambha- 01521 ucyate. tatra sva-rasato hetu-pratyay@an@a@m p@urva-k@za@na-niv@rttau 01522 tebhya eva vi@si@z@ta-k@za@na-utp@ad@at krame@na y@avad ati@sayavato 01523 antya-k@ara@na-kal@ap@at k@aryasya utpatti@h. 01601 sahak@ari@na@h samutpanna-vi@se@z@at k@ara@n@at k@arya-utpattau vi@se@zasya 01602 eva utpattir na yukt@a. avi@si@z@t@ad vi@se@za-utpattau k@aryasya api 01603 sy@at; paraspara-vi@se@za-utp@ad@an apek@zi@no api sahak@ari@na@h k@arya@m 01604 kurv@iran. tena ak@za@nik@an@am api sahak@ary-anapek@z@a@n@a@m k@ara@nat@a 01605 sy@at, apek@za@n@iyebhya@h svabh@ava-ati@saya-utpatti@s ca na sy@at. atha 01606 sahak@ari@n@a k@rta-vi@se@za eva vi@se@za-utp@ad@av apy upati@z@theta; evam 01607 anavasth@a sy@at. na ca sahak@ari@na@h paraspara-k@arya-utp@ada-anugu@na 01608 vi@se@za-utp@adane nitya@m yogya-avasth@a yena e@z@a@m paraspara- 01609 k@rta-vi@se@zo nitya-anu@zakta@h sy@at, tad-up@aya-ap@ayayo@h k@arya-vyakti- 01610 viraha-dar@san@at. tena @adyo vi@se@za@h sahak@aribhyo nirupak@arasya 01611 na utpadyata iti cet, na asm@aka@m puna@h punar vacane ka@scid 01612 udvego bhavati; yady evam api lokasya ny@aya-prat@itir bhavati, 01613 hanta tarhy ucyat@am. na vi@se@za-utp@adan@ad eva sahak@ari@n@a@m 01614 sahak@aritv@a@m yatas tad-abh@av@ad vi@se@za-janane sahak@ari@no na 01615 syu@h. ki@m tarhi. eka-arthakriy@ay@a api. sa api bhavet parasparato 01616 vi@se@za-rahit@an@am. atha bhavet, p@rthag api bhavet; tath@a ca tad 01617 vi@se@za-bh@avi k@aryam api keval@ad bhavet iti cet, pratik@za@nam 01618 apar@aparai@h pratyayair yath@a bh@ava-sant@ane vi@se@za-utpattir yogya- 01619 de@sat@a-@ady-avasth@a-vi@se@z@a@n@a@m ca k@arya-kara@na@m te@z@a@m ca yata 01620 utpatti@h pratyeka@m ca s@amarthye api yath@a keval@an@am akriy@a- 01701 kart@r-vi@se@zasya p@rthagbh@ava-abh@av@at k@arya-dvaividhya@m ca sahak@ari- 01702 sa@jjanita-vi@se@za-para@mpara-utpatti-dharmakam anyac ca a@gkura-@adi- 01703 vad ak@zepa-k@ari-indriya-vij@j@ana-vac ca k@arya-k@ara@nayo@h svabh@ava- 01704 bhed@ad iti sarvam uktam. tatra sahak@aribhya@h sant@ana-upak@ara- 01705 apek@za-k@arya-k@ara@na-janmani sahak@ari@n@am @adyo vi@se@za@h sahak@ari- 01706 k@rta-vi@se@za-janm@a na bhavati anantara-k@arya-vat, tat-prabh@rti ye 01707 vi@se@z@as te taj-janm@ana@h, tasya te@z@a@m ca tat-prak@rtitv@ad iti 01708 na anavasth@a. tath@a yady ak@za@niko api bh@ava @adya-vi@se@za-k@ara@na-vad 01709 ajanita-ati@saya@h k@arya@m kury@at, karotu n@ama; so asya svabh@avo 01710 yady ak@zepa-kart@r-dharm@a, p@rthagbh@avasya sambhav@at kevalo 01711 api tath@a sy@ad ity uktam atat-svabh@avas tu tad@a apy ak@araka eva. 01712 tasm@ad ak@za@nik@an@a@m k@ara@n@an@a@m na eka-arthakriyay@a ka@scit 01713 sahak@aritva-niyamo na api sant@ana-upak@are@na iti na tasya ka@scit sahak@ar@i; 01714 tasm@at kevalo api kury@at. pr@ayas tu sa@mgh@ata-sth@ay@i bh@ava- 01715 sant@ana@h sahak@ari-pratyayair upajanita-vi@se@za@h sva-k@arya@m kurvan 01716 d@r@z@ta@h, b@ija-@adi-vat. sthirahetuv@adino pratyaya-apek@z@ay@a@m k@arakasya 01717 svabh@ava-antarasya utpattir iti vyaktam; k@aryasya apek@z@a ity 01718 ucyate. k@arakasya svabh@avasya pr@ag api bh@avo akriy@a na yujyate. 01801 tasm@ad yo yad-@atm@a sa satt@a-m@atre@na t@ad@r@so bhavati; 01802 na bh@utv@a tad-bh@ave para-abhisa@msk@aram apek@zate. svabh@avato 01803 asthiti-dharma@no bh@avasya na ki@mcin n@a@sa-k@ara@nai@h; sthiti-dharma@no 01804 api bh@avasya n@a@sa-k@ara@nai@h kim, svabh@avasya kenacid anyath@a 01805 kartum a@sakyatv@at. anyath@atva-pratipattau v@a tat-svabh@ava eva 01806 na sy@ad iti p@urva eva vikalpa@h, tatra ca uktam. ya@s ca parasm@ad 01807 anyath@abh@ava@h so apara@h svabh@ava@h ya@s ca apara@h sa katha@m 01808 tasya, svabh@ava-bheda-lak@za@natv@ad bh@ava-bhedasya. tath@a ca p@urvako 01809 bh@avo acyuti-dharme sthita iti na tasya anyath@abh@ava@h. 01810 etena ka@thina-@ad@in@a@m t@amra-@ad@in@am agny-@adibhyo drava-@adi- 01811 svabh@ava-antara-utpatti@h pratyukt@a. tatra api p@urvakasya sva-rasa-nirodhitv@ad 01812 vin@a@se agny-@ader up@ad@an@ac ca apara eva drava-@adi-svabh@ava- 01813 utpanna@h. 01814 sa svaya@m sthiti-dharm@a eva, vin@a@sa-hetv-asambhave avasth@an@at. 01815 tasya parasm@ad vin@a@sa@h, na ca vin@a@so n@ama apara@h svabh@ava@h, 01816 bh@ava-cyutir eva vin@a@sa iti cet, na idam uttara@m vikalpa- 01817 dvayam atikr@amati. ki@m nityo bh@ava@h svabh@avena @ahosvid anityo iti 01818 vikalpe pr@a@g nityo bh@utv@a pa@sc@ad anityo bhavati iti bruv@a@na@h 01819 pr@aktanasya nitya-abhimatasya sarvad@a nitya-anitya-svabh@ava-bheda@m 01820 bh@ava-dvaya@m ca svaya@m ca n@a@sam an@a@sa@m ca pr@aha iti 01821 p@urvasmin vin@a@sa-hetur asamartha@h. na pr@a@g nityo bh@utv@a pa@sc@ad 01822 anityo bhavati. ki@m tarhi. pa@sc@ad api nityo eva, eka-svabh@avatv@at. 01823 sa tarhi bh@ava@h svabh@avena n@a@sam an@avi@san katha@m na@z@to 01901 n@ama, tat-svabh@ava-vin@a@sayor aparaspara-r@upatv@at. 01902 tasm@at saty asya vin@a@se vin@a@sa-svabh@avena anena bhavitavyam. 01903 tath@a api vyartho vin@a@sa-hetur ity uktam. tena svabh@avato 01904 na@svare ana@svare v@a bh@ave na vin@a@sa-hetor upayoga@h. 01905 tasm@ad vin@a@se anapek@zo bh@avas tad-bh@ava-niyata iti ya@h 01906 san sa vin@a@s@i, n@a@svarat@ay@a niv@rttau ca sattva-niv@rttir ity 01907 anvaya-vyatireka-siddhi@h. 01908 svabh@avato na@svaratve api ka@scid atat-svabh@avo api sy@at, na 01909 hi sarva@h sarvasya svabh@ava iti na anvaya-vyatireka-siddhir iti cet, 01910 na, ak@za@nikatve avastutva-prasa@gg@at. @saktir hi bh@ava-lak@za@nam, 01911 sarva-@sakti-viraho abh@ava-lak@za@nam. na ca ak@za@nya kvacit k@acic 01912 @sakti@h, kramayaugapady@abhy@am arthakriy@a-virah@at. tasm@ad yat 01913 sat tat k@za@nikam eva iti vy@apti-siddhi@h. 01914 arth@antare gamye k@arye k@arya@m hetu@h, avyabhic@ar@at. 01915 k@aryak@ara@nabh@avena yadi li@ggasya gamakatvam, sarvath@a 01916 gamyagamakabh@ava@h. sarvath@a janyajanakabh@av@ad iti cet, 01917 na, tad-abh@ave bhavata@h tadupatti-niyama-abh@av@at. tasm@at 01918 k@arya@m svabh@avair y@avadbhir avin@abh@avi k@ara@ne, te@z@a@m 01919 hetu@h, tat-k@aryatva-niyam@at, tair eva ca dharmair ye tair 01920 vin@a na bhavanti. a@m@sena janyajanakatva-prasa@gga iti cet, na, 01921 taj-janya-vi@se@za-graha@ne abhimatatv@al li@gga-vi@se@za-up@adh@in@a@m ca s@am@any@an@am. 02001 avi@si@z@ta-s@am@anya-vivak@z@ay@a@m vyabhic@ar@an na i@zyate. 02002 kasyacit kad@acit kuta@scit bh@ave api sarvas t@ad@r@sas tath@avidha- 02003 janm@a iti kuto avasitam. tath@a ca na anvaya-vyatirek@av iti cet, 02004 na, atad-bh@avinas tasya sak@rd api tato abh@av@at. paraspara-apek@zay@a 02005 janya-janaka-svabh@ava-lak@za@ne k@arya-k@ara@ne. tatra yadi 02006 dh@umo agny-@adi-s@amagry@a anyato api bhavet, tasya taj-janya@h 02007 svabh@avo na bhavati iti sak@rd api tato na bhaved arth@antara-vat, 02008 na api s@amagr@i ta@m janayet, ataj-janana-svabh@avatv@at s@amagry-antara- 02009 vat. na ca dh@umasya tad-ataj-janya-svabh@avo yukta@h, 02010 eka-svabh@avatv@at. dh@uma-adh@uma-janana-svabh@av@ad bhavato dh@uma- 02011 adh@uma-svabh@ava@h sy@at, k@arya-svabh@av@an@a@m k@ara@na-svabh@ava-k@rtatv@ad 02012 ak@ara@na-apek@za@ne ca ahetutva-prasa@gg@at. tasm@ad yo 02013 dh@uma-janana@h, so agny-@adi-s@amagr@i-vi@se@za@h yo agny-@ady-s@amagr@i- 02014 vi@se@za-janita@h so dh@uma iti k@arya-k@ara@nayor eva@m svabh@ava-niyam@at 02015 tad vij@at@iy@ad utpattir na bhavati. tat k@arya@m k@ara@na@m 02016 na vyabhicarati. tena siddhe k@aryak@ara@nabh@ave k@aryasya 02017 k@ara@nena vy@apti@h siddh@a bhavati. 02018 nanu vij@at@iy@ad api ki@mcid bhavad d@r@z@tam, tad yath@a 02019 gomaya-@ade@h @s@al@uka-@adi@h. na vij@at@iy@ad utpatti@h. tath@avidham 02020 eva hi t@ad@r@s@am @adi-nimittam iti na k@ara@na-bheda@h. prabandhena 02101 v@rttau tu @sar@ad bhavati. asti ca gomaya-itara-janman-svabh@ava- 02102 bhedo r@upasya abhede api, na hy @ak@ara-tulyat@a eva bh@av@an@a@m 02103 tattve nimittam, abhinna-@ak@ar@a@n@am api ke@z@a@mcid anyato vi@se@z@aj 02104 j@ati-bheda-dar@san@at. anyath@a hi vilak@za@n@ay@a api s@amagry@a 02105 avilak@za@na-k@arya-utpattau ca k@ara@na-bheda-abhed@abhy@a@m k@arya-bheda- 02106 abhed@av ity ahetukau vi@svasya bheda-abhedau sy@at@am. tath@a 02107 hi na bhed@ad bheda ity abhed@ad api na abheda@h, tad-vyatirikta@s 02108 ca na ka@scid bh@ava-svabh@ava ity ahetukatv@ad bh@av@an@a@m nitya@m 02109 sattvam asattva@m v@a sy@at, apek@zyasya abh@av@at. apek@zay@a hi 02110 bh@av@a@h k@ad@acitk@a bhavanti vyavasth@av@a@m@s ca s@adhye@zu 02111 s@adhana-niyogo na sy@at. k@ara@na-@sakti-pratiniyame hi ki@mcid eva 02112 kasyacit s@adhan@aya up@ad@iyeta, na aparam, tasya eva tatra @sakter 02113 anyasya ca a@sakte@h, tayos taj-janana-itara-svabh@avatvena bhed@at. 02114 taj-janana-svabh@ava-vilak@za@n@ad api tasya utpattau na taj-janana- 02115 @sakti-niyame iti yat-yata@h-kuta@scit sy@at, taj-janana- 02116 @sakti-s@amye tu tad eva iti na k@arya@m d@r@z@ta@m k@ara@na@m vyabhicarati. 02118 upalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya anupalabdhir abh@ava-hetur abh@ava- 02119 vyavah@ara-hetur v@a. 02120 atra upalabdher upalabham@ana-dharmatve taj-j@j@anam upalabdhi@h. 02121 tasm@ad anya-upalabdhir anupalabdhi@h, vivak@zita-upalabdher 02122 anyatv@ad abhak@zya-aspar@san@iya-vat paryud@asa-v@rtty@a. upalabhyam@ana- 02123 dharmatve sva-vi@zaya-vij@j@ana-janana-yogyat@a-lak@za@no vi@zaya- 02201 svabh@ava upalabdhi@h, yogyat@ay@a bh@ava-r@upatv@at. tasm@ad anya-upalabdhi- 02202 yogyat@a eva anupalabdhi@h p@urvavat. yatra yasminn upalabhyam@ane 02203 niyamena yasya upalabdhir bhavati yogyat@ay@a avi@se@z@at, 02204 sa tat-sa@ms@r@z@ta@h, eka-j@j@ana-sa@msarg@at. tayo@h sator na eka-r@upa- 02205 niyat@a pratipatti@h, asambhav@at. tasm@ad avi@si@z@ta-yogyat@a-r@upayor 02206 eka-j@j@ana-sa@msargi@no@h paraspara-apek@zam eva anyatvam iha abhipretam, 02207 praty@asatter @a@sraya@n@at. sa kevala@h tad-apek@zay@a 02208 tad-anya iti taj-j@j@ana@m tat-svabh@avo v@a j@j@at@r-j@jeya-dharma- 02209 lak@za@na-anupalabdhi@h. s@a abh@ava@m pratiyogino abh@ava-vyavah@ara@m 02210 v@a s@adhayati. 02211 katham anyabh@avas tad-abh@ava@h, yena abh@ava-r@upa-anupalabdhir 02212 abh@ava-vyavah@ara@m s@adhayed iti cet, uktam atra yath@a paryud@asa- 02213 v@rtty@a apek@z@ato abh@avo anupalabdhi@s ca anupalabdhi@h. na prati@zedha- 02214 m@atram, tasya s@adhana-asiddher abh@ava-vyavah@ara-asiddhi- 02215 prasa@gg@at. tasya asa@ms@r@z@ta-r@upasya bh@ava-siddhir eva aparasya abh@ava- 02216 siddhir ity anyabh@avo api tad-abh@ava iti vyapade@syate. 02217 anyabh@ava-lak@za@no bh@ava@h svaya@m pram@a@na-siddhas tad-abh@ava- 02218 vyavah@ara@m s@adhayet tat-siddhi-siddho v@a tad-abh@ava iti 02219 na ka@scid vi@se@za@h, yena anupalabdhy@a abh@ava-vyavah@ara-siddher virodha@h 02301 sy@at. sa eva anyabh@avas tad-vi@zay@a ca upalabdhis tad-abh@avasya 02302 ki@m na s@adhanam, ki@m punar anyabh@avasya siddhir eva 02303 tad-abh@ava-siddhir iti cet, ap@rthak-siddhi@h sambandha-abh@av@ac ca. 02304 anyabh@avas t@avan na s@adhanam. 02305 yat-siddhau yasya na siddhi@h, tat tasya li@gga@m bhavati, dh@uma- 02306 agni-vat. anyabh@ava-siddhy@a eva tad-abh@ava@h prasidhyati, tasya 02307 tad-anya-asa@ms@r@z@ta-r@upasya tattva-vyavasth@apakena pram@a@nena eva anya- 02308 vyavaccheda-siddhe@h. 02309 sambandha-abh@av@ac ca. tac ca tasya li@gga@m yadi sy@at, tasya 02310 tena ka@scit sambandho bhavet, yath@a k@rtakatva-anityatvayor eka-artha- 02311 samav@ayo dh@umasya li@ggina@s ca eka-artha-samav@ayo v@a @adh@ar@adheyabh@avo 02312 v@a janyajanakabh@avo v@a. na eva@m ka@scid bh@ava-abh@avayo@h 02313 sambandha@h, yena asya s@adhana@m sy@at. 02314 asti vi@zayavi@zayibh@ava@h @sabda-artha-sambandha-vad iti cet, @sabda- 02315 arthayos tat-pratip@adana-abhipr@aye sati tat-prayog@at tena saha 02316 k@arya-k@ara@na-lak@za@no avin@abh@ava-lak@za@no v@a sambandha@h sy@at. 02317 aya@m ca atra na sambhavati iti katha@m vi@zayavi@zayibh@ava@h sy@at. 02318 siddhe hi tayo@h s@adhyas@adhanabh@ave tan-mukhena vi@zayavi@zayibh@ava@h 02319 sy@at; sa eva asati sambandhe na sidhyati; tad-asiddhau 02320 vi@zayavi@zayibh@avo api na. anyath@a itaretara-@a@srayam ida@m sy@at. 02321 anyabh@av@ac ca abh@ava-siddh@av asamud@aya@s ca s@adhya@h 02322 sy@at. tath@a ca gha@ta-abh@avas tad-anyabh@av@ad iti gha@tasya sarvatra 02323 sarvad@a ca abh@ava@h sy@at. na, prade@sa-@adi-dharmy-abh@ava-s@adhan@ad iti 02401 cet; prade@sa-@adi-dharmi-vi@se@za@na-bh@uto abh@ava@h s@adhyate, na tu 02402 kevala@h; tato na asamud@ayasya s@adhyat@a. na ca li@gga-li@gginor 02403 asambandho anyabh@avasya prade@sa-@adin@a dharmi@n@a sambandh@ad 02404 iti manyate. na, prade@sa-@ader eva anyabh@avatv@at. yatra eva hi 02405 prade@se yan na asti ity ucyate sa eva tena asa@ms@r@z@to anyabh@ava@h. 02406 tad-dar@san@ad eva asya gha@to na asti iti vikalpa iti katha@m tasya eva 02407 li@ggali@ggibh@ava@h. 02408 na ca atra s@am@anya-vi@se@za-bh@ava-kalpan@a sambhavati, yena 02409 s@am@anya@m hetur bhavet vi@se@zo dharm@i iti, tad-vi@se@za-pratipatter eva 02410 tad-abh@avasya prat@ites tasya ca anyatra anya-abh@av@at. pratij@j@arthaikade@satv@ac 02411 ca na hetutvam. na ca yatra prade@sa-m@atra@m 02412 tatra gha@ta-abh@ava@h. t@ad@r@se kevale prade@se abh@ava eva iti cet, 02413 nanu tasya eva kevala iti gha@ta-viraha iti. sa ca li@ggabh@uta- 02414 prade@sa-pratipatt@av eva siddha@h. kasya id@an@i@m tal li@ggam. anvayasya 02415 anugamana@m ca nirarthakam. tasm@ad anyabh@avo na s@adhanam 02416 abh@avasya. 02417 asti virodha@h sambandha@h, tato anyabh@av@ad abh@avasya 02418 siddhir iti cet, kena kasya virodha@h. anyabh@avena pratiyogina@h. 02419 ki@m nu vai pratiyog@i pram@atum i@z@to, yena li@gga-li@gginor virodha@h 02420 sambandha@h sy@at. abh@avas tu pratiyogino gha@tasya anyabh@avena aviruddha@h, 02421 saha-avasth@an@at. tasmin prameye li@gga-li@ggino@h katha@m 02422 virodha@h. tasm@at sambandha-abh@ava@h. atra apy asamud@aya-s@adhyatva@m 02423 tad-avastham. 02424 nanv anyabh@ava-tadbh@avayor asati sambandhe anyabh@ava- 02425 gaty@a api tad-abh@ava-gatir na sy@ad iti cet, na vai kuta@scit sambandh@ad 02501 anyabh@avas tad-abh@ava-gamaka i@z@ta@h, ki@m tv anyabh@ava- 02502 eva tad-abh@ava@h, yathokta@m pr@ak. tasya anya-asa@ms@r@z@ta-r@upasya kevalasya 02503 ek@atma-vyavasthitasya tad@atman@a paricchedasya eva anya-vyavacchedatv@at 02504 tasya kaivalyam aparasya vaikalyam iti tad-anyabh@ava 02505 eva tad-abh@ava@h, tad-anya-pratipattir eva ca tad-apratipattir 02506 iti. anyath@a tasya paricchedena tato anyasya avyavacchede 02507 tat-pariccheda eva na sy@at, tad-atadr@upayor avivek@at. ya e@za 02508 vyavah@ara@h kasyacid dar@san@at kvacit pr@apti-parih@ara-artha@h, sa 02509 na sy@at. na hy ayam anala@m pa@syann api kevalam analam 02510 eva pa@syati, yena salila-arth@i na pravarteta. 02511 anupalambhena salila-abh@ava@h prat@iyata iti cet, ko ayam anupalambho 02512 n@ama. yadi salila-upalambha-abh@ava iti, katha@m so abh@ava@h 02513 kasyacit pratipatti@h pratipatti-hetur v@a; tasya api katha@m 02514 pratipatti@h. tasya tato v@a anyasya kasyacid apy apratipatt@av 02515 apy abh@ava-pratipattau saty@a@m sv@apa-mada-m@urch@a-vyavadh@ana- 02516 p@r@z@th@ibhava-@ady-avasth@asv apy abh@ava@h ki@m na prat@iyate. bh@uyo api 02517 vic@arita@m pram@a@navini@scaye. tasm@ad ayam anala@m pa@syann apy 02518 analo aya@m na salilam ity anadhyavasyan na ti@z@then na api 02519 prati@z@theta iti dustara@m vyasana@m pratipanna@h sy@at. 02520 tata eva ekasya dar@san@ad anya-abh@ava-gatir bhavati iti cet, 02521 katham eka@m d@r@z@tam anyan na asti iti praty@ayayati. kevalasya 02601 dar@san@ad iti cet, idam eva asm@abhir abhihitam, kasm@at tava atra 02602 paru@zam iva @abh@ati. tasm@at t@ira-adar@sin@a eva @sakunin@a parya@t@a 02603 api praty@agantavyam ity alam avidyam@ana-prati@z@th@anay@a di@sa@h 02604 pratipatty@a. 02605 yady eka-paricched@ad eva anya-vyavaccheda@h sidhyati, sarvasya 02606 anyasya avi@se@ze@na tatra abh@ava-siddhir bhavet, na tulya-yogya-avasthasya 02607 eva; upalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya anupalabdhir abh@ava-s@adhan@i 02608 iti vi@se@za@na@m ca na vaktavyam, anupalabdhi-lak@za@na-pr@apt@an@am 02609 api tatra vyavacched@at. ek@atma-paricched@at tad-anya-@atma- 02610 vyavaccheda@h, tad-@atma-niyata-pratibh@asa-j@j@an@at na hi tad@atm@a 02611 tad-anyasya @atm@a bhavati. anya-@atmano avyavacchede prav@rtti- 02612 niv@rttyor abh@ava iti p@urva@h prasa@gga@h. ta@m ca de@sa-k@ala-svabh@ava- 02613 avasth@a-niyata@m tad@atman@a upalambham@an@a buddhis tath@atva- 02614 pracyutim asya vyavacchinatti. eva@m hi sa tay@a paricchinno 02615 yady anyath@abh@avo vyavacchinno bhavati tath@atva@m ca 02616 tasya eva bhavati na anyasya ity anyath@abh@ut@ad vyavacchindaty 02617 eva tat paricchinatti. evam ekasya pram@a@nasya v@rtti@h sarva- 02618 bh@av@an dvair@a@sye vyavasth@apayati, tasya anvaya-vyatireka-buddhi- 02619 hetutvena eva s@aphaly@at. 02620 tad-vyatiriktasya a@se@zasya vyavacchedena vy@apti-s@adhan@ad eva 02621 prak@ara-antara-abh@ava@h sidhyati, tasya tad-anyatay@a vy@apty-abh@ave 02622 tena tad-artha-avyavacched@at punar bh@avasya apariccheda-prasa@gg@at. 02623 tasm@at kvacit pram@a@na@m prav@rtta@m tat paricchinatti 02624 tad-anyad vyavacchinatti t@rt@iya-prak@ara-antara-abh@ava@m ca 02701 s@ucayati iti eka-pram@a@na-vy@ap@ara e@za@h. tath@a hi kvacit pram@a@na@m 02702 prav@rtta@m tad eva tad-anyasm@ad vyavacchinatti, 02703 tasya eva paricched@at, tad-anyad eva ca tasm@ad vyavacchinatti, 02704 tatra aparicched@at. atas tad eva pram@a@na@m prak@ara-antara-abh@ava@m 02705 s@adhayati, tasmin d@r@syam@ane ad@r@z@tasya tad-anyatvena sarvasya 02706 vyavasth@apan@ad atad-anyasya eva ca tattvena vyavasth@apan@at. 02707 etena krama-akrama-@adayo apy anyonya-vyavaccheda-r@up@a vy@akhy@at@a@h. 02709 tad eva@m ekasya upalambh@at tasya tad-anya-@atmano vyavaccheda@h, 02710 na tad-de@sa-k@alayo@h sarvasya anyasya bh@avasya vyavaccheda@h. 02711 tasm@ad atad@atm@a ca sy@at tad-de@sa-k@ala@s ca, rasa-r@upa-@adi- 02712 vat. tasm@ad yathokt@ad eva anupalambh@at kvacit kad@acit 02713 kasyacid abh@ava-siddhi@h. 02714 anyabh@ava-vi@zaya-upalabdhir api tad-abh@avasya s@adhik@a i@z@t@a eva, 02715 na tu li@ggatvena, tatra apy abh@avasya p@rthak s@adhyatve 02716 sambandha-abh@avasya tulyatv@at. li@gga-@avirbh@ava-k@ala eva tad-abh@ava- 02717 siddhe@h. na hy anyabh@ava@m pratipadya tat-pratipatter anvaya- 02718 vyatirekau pras@adhya tad-abh@ava@m pratipadyate. ki@m tarhi. 02719 tad-anya@m pratipadyam@ana eva tad-abh@ava@m pratipadyate, 02720 dar@sana-anantara@m vyavadh@anena vin@a idam asti ida@m tu na asti iti 02721 vyavasth@apan@at, d@r@z@t@anta-asiddhe@h. tac ca tasya li@gga@m yad 02722 yasya anvayi vyatireki ca. na hy eva@m @sakya@m dar@sayitu@m yatra anya- 02723 bh@ava-upalabdhis tatra tad-abh@ava iti, tad-eka-upalabdhe@h kvacid apy 02724 abh@av@at. s@am@anyena pradar@sane d@r@z@t@ante api pram@a@na-antara-abh@av@at 02725 s@a eva tad-anyabh@ava-upalabdhi@h s@adhya-dharmasya s@adhik@a iti 02726 d@r@z@t@anta-anavasthitv@ad apratipatti@h. 02801 tasm@an na kuta@scil li@gg@ad abh@ava-siddhi@h. so anyabh@ava@h 02802 pratyak@za-lak@za@nena anupalambhena siddho m@u@dha-pratipatt@av 02803 abh@ava-vyavah@ara@m s@adhayed ity ala@m prasa@ggena. 02804 s@a iya@m tridh@a anupalabdhi@h. siddhe k@aryak@ara@nabh@ave 02805 bh@avasya k@ara@nasya anupalabdhir vy@apyavy@apakabh@ava-siddhau 02806 siddha-abh@avasya vy@apakasya anupalabdhi@h svabh@ava-anupalabdhi@s ca. 02807 tatra k@ara@na-vy@apakayor api svabh@avasya asad-vyavah@ara-siddhir 02808 anyabh@ava-siddher eva. sa tatra asiddha@h k@arya-vy@apyayor abh@avam 02809 abh@ava-vyavah@ara@m v@a s@adhayati. svabh@ava-anupalabdhau tv anupalabdhy@a 02810 li@ggabh@utay@a abh@ava-vyavah@ara eva s@adhyate. 02811 yadi k@ara@na-vy@apakau tad-anyabh@ava-siddhi-r@upay@a anupalabdhy@a 02812 siddha-asad-vyavah@ar@av anyasya abh@avam abh@ava-vyavah@ara@m 02813 ca s@adhayata@h s@a ca anupalabdhis tayor upalabdhi-lak@za@na- 02814 pr@apt@av eva asad-vyavah@arasya s@adhik@a, katha@m tayo@h parok@ze 02815 arthe prayoga@h. na eva prayoga@h pram@a@natay@a, li@ggasya ani@scay@at. 02816 kevala@m k@ara@na-vy@apakayo@h siddha-sambandhayor yady abh@ava@h 02817 parasya ava@syam abh@ava-ni@scaya iti dar@sana-artham ete prayujyete. 02818 ity e@za pak@za-dharmo anvaya-vyatirekav@an iti tad-a@m@sena 02819 vy@aptas tri-lak@za@nas trir@upa eva hetur gamaka@h, sva-s@adhya- 02820 dharma-avyabhic@ar@at. 02821 @za@d-lak@za@no hetur ity apare. tr@i@ni ca et@any ab@adhita-vi@zayatvam 02901 vivak@zita-eka-sa@mkhyatva@m j@j@atatva@m ca iti. 02902 tatra ab@adhita-vi@zayatva@m t@avat p@rthag lak@za@na@m na bhavati, 02903 b@adha-avin@abh@avayor virodh@at. avin@abh@avo hi saty eva s@adhya- 02904 dharme bh@avo heto@h. sa hetus tal-lak@za@no dharmi@ni sy@at, atra 02905 ca s@adhya-dharma@h katha@m na bhavet. pratyak@za-anum@ane hi 02906 s@adhya-dharma@h b@adham@ane ta@m dharmi@no ni@zk@asayata@h, 02907 tasmin saty eva hetur bhava@ms ta@m tatra eva dharmi@ny avasth@apayati 02908 iti para@m bata bh@av@an@am asv@asthyam. anyatra 02909 s@adhya-dharme@na avin@abh@av@i hetur na dharmi@ny eva iti cet, tat 02910 kim aya@m tapasv@i @za@n@dham udv@ahya putra@m m@rgyate. yasya 02911 dharmi@ny asaty api s@adhya-dharme bh@avas tam upadar@sya 02912 katha@m sa dharm@i s@adhya-dharmav@an ity ucyate. ata eva b@adh@a 02913 bh@ava ukta@h; sy@ad etat: yata eva hetur anyath@a api bhavet, ata 02914 eva pram@a@n@abhy@am ab@adhita-dharm@a dharm@i ity ucyate iti tat 02915 kim id@an@i@m heto@h s@amarthyam ab@adhay@a eva s@adhya-siddhe@h. 02916 yadi s@adhya-abh@avo b@adhaka-pram@a@na-v@rttau niyata@h. ab@adh@ay@a@m 02917 s@adhya-siddhir iti vyartho hetu@h; b@adh@ay@am api, s@adhana-s@amarthya 02918 abh@av@at. aniyame na ca b@adhaka@m pram@a@na@m sy@at s@adhya-abh@avasya 02919 ca sambhava iti na s@amarthyam ab@adh@ay@a@h. 02920 na b@adh@ay@a abh@avo ab@adh@a. ki@m tarhi. b@adh@ay@a anupalabdhi@h. 02921 s@a ca puru@zasya kvacid b@adha-asambhave api sy@ad iti sa 02922 hetu-prayogasya vi@zaya@h. ki@m nu vai hetur b@adha-upalabdher api 02923 bibheti, na punar b@adh@ay@a@h, yena b@adh@am an@ad@rtya apy anupalabdhau 02924 prayoktavya i@z@ta@h. sa tarhi hetu@h param@arthena 03001 b@adh@a kim asti na asti ity anapek@zya b@adh@a-anupalabdhau prayoktavya@h 03002 kim artha@m prayujyate. s@adhya-siddhy-artham. sa ki@m 03003 kvacit saty@am api b@adh@ay@a@m s@adhya@m s@adhayet, yena asy@a abh@ava 03004 ni@scaya@m prati yatno na kriyate hetu@s ca prayujyate. tath@a 03005 ca ab@adhita-vi@zayatva@m hetu-lak@za@na@m na bhavati, b@adh@ay@am 03006 api saty@am asya s@amarthy@at; tath@a ca anabhyupagamye sa@m@sayitasya 03007 prav@rtty-ayog@ad yath@a anupalabdhau b@adh@a-sadbh@ava-sambhave 03008 apy abhyupagamya prayujyate, tath@a b@adha-upalabdh@av api 03009 prayujyat@am, abhyupagame vi@se@za-abh@av@at. 03010 na b@adh@ay@a@m saty@a@m s@amarthyam iti cet, yady eva@m 03011 prayuktasya apy as@amarthya-pr@aptir ity anir@n@ita-b@adh@a-sambhava@h 03012 prayoga@m na arhati. b@adh@a-anupalambhe s@amarthyam iti cet, kim 03013 upalambho b@adh@a@m vy@apnoti, yata eva@m hetor b@adh@a-sambhava- 03014 k@rtam as@amarthya@m na sambhavet. atha tan-niv@rttau b@adh@a 03015 nivartate, tath@a api b@adh@a-anupalambh@ad eva s@adhya-siddher vyartho 03016 hetu@h, anupalambhe b@adh@ay@a asambhav@at. upalambhasya niv@rtt@av 03017 api b@adh@ay@a aniv@rttau tad-avastha@m hetor as@amarthyam 03018 ity aprayoga@h. tasm@at sva-s@adhya-bh@ava-abh@av@abhy@am anyath@a api 03019 bhavan hetur dharmi@ni ki@mcin na bh@avayati na vibh@avayati ity 03020 upak@zepo na samartha@h. tan na b@adh@a-avin@abh@avau sah@avasthitau; 03021 tena ab@adh@a r@upa-antara@m na bhavati. 03022 tan n@ama tasm@ad vi@se@za@na-antara@m lak@za@na-antara-up@ad@ana-artha@m 03023 v@a bhavet, yasya bh@ave api yasya anyasya abh@ava@h. tad yath@a 03024 pak@zadharmatva@m sapak@ze ca bh@ava iti. na ca etad b@adh@ay@a avin@abh@ave 03101 sati sambhavati iti na s@adhya-viparyaya-avibh@avinor hetu-viruddhayor 03102 vi@zaye b@adh@a sambhavati iti na tad-abh@ava@h p@rthag 03103 anayor lak@za@na-antaratvena v@acya@h. tasm@ad heto@h prayoge 03104 pratij@j@ay@a do@z@a@n@a@m sambhavo na asti. na api keval@a pratij@j@a 03105 prayujyata iti na pratij@j@a-do@z@a v@acy@a@h. 03106 etena eka-sa@mkhy@a-vivak@z@a api pratyukt@a. katham. eko hi sva- 03107 s@adhya-bh@ava eva bh@av@at tad-avyabhic@ar@i. tatra eva tasm@ad anyas 03108 tad-b@adhakasya eva bh@av@at tad-viruddha ity atra b@adhay@a 03109 sam@anam. 03110 api ca ki@m vastuto asambhavat-pratihetu@h sa samyag-j@j@ana- 03111 viparyaya-hetur @ahosvid apradar@sita-pratihetu@h ki@m ca ata@h. 03112 yady asambhavat-pratihetu@h, a@sakya-ni@scayatv@ad alak@za@nam 03113 etat. hetv-abh@avo v@a. na hy ani@scita-@atmana@h pratip@adaka-dharmasya 03114 tal-lak@za@natva@m bhavati yath@a sandigdha-pak@zadharmatvasya, 03115 na api sandigdha-lak@za@no hetur bhavati iti na ka@scid hetur 03116 bhavet. tulya-lak@za@ne hi d@r@z@ta@h pratiyogi-sambhavo ad@r@z@ta- 03117 pratiyogi@zv api @sa@gk@am utp@adayati, vi@se@za-abh@av@at; sati v@a 03118 vi@se@ze hetor lak@za@nam; tato hi hetur ek@antena nirasta-pratipak@za@h 03119 sva-s@adhya@m ni@sc@ayayati ity atal-lak@za@no na hetu@h sy@at. tath@a ca 03120 vyartha-eka-sa@mkhy@a-vivak@z@a. ato viruddh@avyabhic@ari@no lak@za@na@m 03121 h@iyeta svalak@za@na-yuktayor hetvor ekatra dharmi@ni virodhena upanip@ate 03122 viruddh@avyabhic@ar@i iti. na ca tasya vi@se@zasya svar@upa@m 03123 nirdi@syate, yat prat@itya pratiyogina@h sambhava-asambhav@av 03124 utpa@sy@ama@h. tasm@an na asty eva vi@se@za iti sarvatra @sa@gkay@a 03201 bhavitavyam; d@r@z@ta-pratihetor api heto@h pr@ag itare@na na ka@scid 03202 vi@se@zo lak@zyate. na ca sambhavat-pratihet@un@am api sarvad@a 03203 tasya upalabdhi@h; ati@sayavat@i tu praj@j@a-utprek@zi@n@i d@r@z@t@a. tena ani@scaya@h 03204 sambhava-asambhavayor iti lak@za@nasya ani@scitatv@an na 03205 ka@scid hetu@h sy@at. 03206 atha apradar@sita-pratihetu@h, yath@a @aha: yad@a tarhi @sabdatva@m 03207 nityam abhyupagacchati, tad@a aya@m hetur eva sy@at, yady atra anityatva 03208 hetu@m k@rtakatva-@adi ka@scin na dar@sayed iti. idam aprak@a@syam 03209 apy asa@mvara@n@iyam api iti ka@z@thatara@m vyasanam @ay@ata@m 03210 katha@m nirvo@dhu@m @sakyeta. sa t@avad aya@m hetur vast@uni 03211 sva-s@adhya-tattva-prak@rt@ini k@rtv@a tat-pram@a@nak@an puru@z@an abhyudaya 03212 ni@h@sreyas@abhy@a@m sa@myojayitv@a puna@h pratibh@avat@a 03213 puru@ze@na hetv-antara-nidar@sanena utk@ilita-s@adhana-s@amarthyas t@ani 03214 vast@uni t@a@m@s ca puru@z@an tadbh@ava-sampada@h pracy@avya- 03215 bhra@z@ta-r@ajya iva r@aj@a tapovana@m gacchati iti ki@m atra br@uma@h. 03216 puru@za-pratibh@ak@rta@m ca s@adhanatvam. tat ki@m vastuta@h 03217 s@adhanam as@adhana@m v@a. sa ca hetu@h svabh@avatas tad-dharma-bh@av@i 03218 yadi katham anyath@a kriyeta, vast@un@a@m svabh@ava-anyath@abh@avasya 03219 ubhayo@s ca viruddha-svabh@avayor abh@av@at. atad-dharma-bh@av@i 03220 ca katham anyad@a api s@adhana@m kasyacit. 03221 tasm@at svabh@avata@h sva-s@adhya-avin@abh@avinor ukta-lak@za@nayo@h 03222 k@arya-svabh@avayos tal-lak@za@nasya pratihetor asambhav@ad alak@za@nam 03301 eka-sa@mkhy@a-vivak@z@a, vyavacchedya-abh@av@at. 03302 j@j@ana@m punar ali@gga-dharmatve katha@m li@gga-lak@za@na@m 03303 bhavi@zyati. ki@m-r@up@al li@gg@ad artho j@j@atavya iti cint@ay@a@m pratipattur 03304 avisa@mv@adakasya r@upam abhidh@iyate, yasya dar@san@ad 03305 aya@m s@adhana-as@adhane pravibhajya tasya i@z@ta-artha-sa@mnidh@ana 03306 pratyay@at prav@rttim avalambate. tath@a yad asya @atma-r@upa@m tal 03307 lak@za@nam, na tu parar@upam. pratipatti-janmany upayoga-m@atr@at 03308 tal-lak@za@natve atiprasa@gga@h. eva@m prameya-puru@za-@ad@in@am api 03309 tal-lak@za@natva@m bhavet, na hi te@zv asatsu li@ggini j@j@ana@m bhavati. 03310 ni@scita-graha@na@m tarhi na kartavyam. na na kartavyam, 03311 tasya anya-arthatv@at. sapak@za-vipak@zayor dar@sana-adar@san@abhy@a@m gamaka@m 03312 hetum icchat@a@m na eva samartho hetur bhavati, sator api 03313 dar@sana-adar@sanayor agamakatva-dar@san@at. tena bh@ava-abh@av@abhy@a@m 03314 gamaka iti j@j@apana-artha@m ni@scita-graha@nam. tena parar@upa@m 03315 lak@za@na@m na bhavati, tena li@ggasya r@upa-vi@se@za-anabhidh@an@at, tau 03316 hi bh@ava-abh@avau tad-bh@ava-s@adhaka-v@rtty@a boddhavyau, up@aya-antara- 03317 abh@av@at. tena, yady api bh@ava-abh@ava-vacana-m@atre@na tat-s@adhana- 03318 pram@a@nam @ak@zipyate, tayo@h pratip@adan@aya ni@scita-@sabda@h 03319 prayukto lak@za@ne, anyath@a j@j@ana-satt@a-nibandhanatv@aj j@jeya- 03320 satt@a-vyavasth@ay@as tayor eva satt@a-prasiddher iti sarvatra 03401 satt@a-vyavasth@a eva tat-s@adhana@m pram@a@nam @akar@zati. par@arthatv@ac 03402 ca @s@astra-pra@nayanasya. trir@upa@m li@gga@m sa@mv@adakam 03403 arthasya iti tad r@upa@m ye na vidanti, na te@z@a@m tata@h prav@rttir iti 03404 para-upalak@za@natv@ad yady api j@j@ana@m siddham, tath@a api t@av eva 03405 bh@ava-abh@avau kecid dar@sana-adar@sana-m@atre@na vyavasth@apayanti iti 03406 tan-ni@zedha-artho ni@scita-@sabda ukta@h, sator api bh@ava-abh@avayor 03407 anvaya-vyatirekayo@h satt@ay@a@m sa@m@say@at. tasm@ad yata@h satt@a- 03408 pras@adhaka-pram@a@n@ad anayor ni@scayas tad-adh@in@a iti j@j@apana-artham 03409 asm@abhir graha@na@m k@rtam. 03410 yato api bh@ava-abh@ava-vacana-m@atre@na tat-s@adhana-pram@a@na-@ak@zepa-siddhi@h, 03411 p@rthag ato j@j@ana@m lak@za@na@m na bhavati, tena eva arthasya avagatatv@ad 03412 upanaya-artha-vat pak@zadharmatv@at. anvaya-vyatirekayor 03413 api tarhi na p@rthaktvam, ekasya prayog@ad ubhaya-gater 03414 iti cet, na, heto@h sapak@za-asapak@zayor bh@ava-abh@avayor aparaspara- 03415 @ak@zep@at; eka@m v@akyam ubhaya@m gamayati ity ucyate, 03416 na eko artho dvit@iyasya. nanu tatra eva bh@avo tad-abh@ave 03417 ca abh@ava iti v@akye paraspara-@ak@zepa iti cet, vacanam etad ekasya 03418 api niyama-khy@apakasya dvit@iya-@ak@zepa-n@antar@iyakatv@at s@amarthy@ad 03419 ubhayam @ak@zipati na puna@h kevalau bh@ava-abh@av@av @ak@zipata@h; 03420 niyamavantau ca na kevalau, niyamasya ubhaya-r@upatv@at. 03421 tasm@at tatra eva bh@ava iti na bh@ava eva ucyate, itare@na api na abh@ava 03501 eva, yena bh@avo abh@avo v@a dvit@iyam @ak@zipet. na eva@m j@j@ana@m 03502 para-upalak@za@n@at trailak@za@ny@ad vyatirekitam iti na lak@za@na-antaram. 03503 tasm@an na hetu@h @za@d-lak@za@na@h. 03504 hetubindur @ac@arya-dharmak@irti-k@rta@h sam@apta@h.