VN 00101 nama@h samantabhadr@aya. 00102 ny@ayav@adinam api v@ade@zu asad-vyavasth@a-upany@asai@h @sa@th@a 00103 nig@rh@nanti, tan-ni@zedha-artham idam @arabhyate. 00104 as@adhana-a@gga-vacanam ado@za-udbh@avana@m dvayo@h / 00105 nigrahasth@anam, anyat tu na yuktam iti na i@zyate //1// 00106 i@z@tasya arthasya siddhi@h s@adhanam, tasya nirvartakam 00107 a@ggam, tasya avacanam tasya a@ggasya anucc@ara@na@m v@adino 00108 nigraha-adhikara@nam, tad abhyupagamya apratibhay@a t@u@z@n@i@mbh@av@at, 00109 s@adhana-a@ggasya asamarth@ad v@a. 00110 trividham eva hi li@ggam apratyak@zasya siddher a@ggam, 00111 svabh@ava@h k@aryam anupalabdha@s ca. tasya samarthana@m 00112 s@adhyena vy@apti@m pras@adhya dharmi@ni bh@ava-s@adhanam, 00113 yath@a yat sat k@rtakam v@a, tat sarvam anityam, yath@a gha@ta-@adi@h, 00114 san k@rtako v@a @sabda iti. atra api na ka@scit krama- 00115 niyama@h, i@z@ta-artha-siddher ubhayatra avi@se@z@at. dharmi@ni pr@ak 00116 sattva@m pras@adhya pa@sc@ad api vy@apti@h pras@adhyata eva 00117 yath@a san @sabda@h k@rtako v@a, ya@s ca evam, sa sarvo anitya@h, 00118 yath@a gha@ta-@adir iti. 00201 atra vy@apti-s@adhana@m viparyaye b@adhaka-pram@a@na-upadar@sanam. 00202 yadi na sarva@m sat k@rtaka@m v@a pratik@za@na-vin@a@si 00203 sy@at, ak@za@nikasya kramayaugapady@abhy@am arthakriy@a-ayog@ad 00204 arthakriy@a-s@amarthya lak@za@nato niv@rttam ity asad eva sy@at. 00205 sarva-s@amarthya-up@akhy@a viraha-lak@za@na@m hi nirup@akhyam iti. 00206 eva@m s@adhanasya s@adhya-viparyaye b@adhaka-pram@a@na-anupadar@sane 00207 virodha-abh@av@ad asya viparyaye v@rtter adar@sane api 00208 san k@rtako v@a sy@an nitya@s ca ity aniv@rttir eva @sa@gk@ay@a@h. tato 00209 vyatirekasya sandeh@ad anaik@antika@h sy@ad hetv@abh@asa@h. 00210 na apy adar@sana-m@atr@ad vy@av@rtti@h, viprak@r@z@te@zv asarva-dar@sino 00211 adar@sanasya abh@ava-as@adhan@at, arv@agdar@sanena sat@am api ke@z@a@mcid 00212 arth@an@am adar@san@at. 00213 b@adhaka@m puna@h pram@a@nam, yatra kramayaugapadya-ayoga@h, 00214 na tasya kvacit s@amarthyam, asti ca ak@za@nike sa iti 00215 pravartam@anam as@amarthyam asal-lak@za@nam @akar@zati. tena 00216 yat sat k@rtaka@m v@a tad anityam eva iti sidhyati, t@avat@a ca s@adhana 00217 dharma-m@atra-anvaya@h s@adhya-dharmasya, svabh@avahetu- 00218 lak@za@na@m ca siddha@m bhavati. 00219 atra apy adar@sanam apram@a@nayata@h kramayaugapadya-ayogasya 00301 eva as@amarthyena vy@apty-asiddhe@h p@urvakasya api hetor 00302 avy@apti@h. iha api puna@h s@adhana-upakrame anavasth@a-prasa@gga 00303 iti cet. na, abh@ava s@adhanasya adar@sanasya aprati@zedh@at. yad 00304 adar@sana@m viparyaya@m s@adhayati heto@h s@adhya-viparyaye, 00305 tad asya viruddha-pratyupasth@apan@ad b@adhaka@m pram@a@nam 00306 ucyate. eva@m hi sa hetu@h s@adhya-abh@ave asan sidhyet, yadi 00307 tatra pram@a@navat@a sva-viruddhena b@adhyeta. anyath@a tatra 00308 asya b@adhaka-asiddhau sa@m@sayo durniv@ara@h. na ca sarva-anupalabdhir 00309 bh@avasya b@adhik@a. tatra s@amarthya@m krama-akrama 00310 yogena vy@apta@m siddham, prak@ara-antara-abh@av@at. tena vy@apaka- 00311 anupalabdhir ak@za@nike s@amarthya@m b@adhata iti 00312 kramayaugapadya-ayogasya s@amarthya-abh@avena vy@apti-siddher 00313 na anavasth@a-prasa@gga@h. 00314 eva@m svabh@avahetu-prayoge@zu samarthita@m s@adhana-a@gga@m 00315 bhavati. tasya asamarthana@m s@adhana-a@gga-avacana@m tad-v@adina@h 00316 par@ajaya-sth@anam @arabdha-artha-apras@adhan@at, vastuta@h 00317 samarthasya hetor up@ad@ane api s@amarthya-apratip@adan@at. 00318 k@aryahet@av api s@adhana-a@ggasya samarthanam, yat k@arya- 00319 li@gga@m k@ara@nasya s@adhan@aya up@ad@iyate, tasya tena saha k@aryak@ara@nabh@ava- 00401 pras@adhana@m bh@ava-abh@ava-s@adhana-pram@a@n@abhy@am. 00402 yath@a idam asmin sati bhavati. satsv api tad-anye@zu 00403 samarthe@zu tad-hetu@zu tad-abh@ave na bhavati iti. eva@m hy 00404 asya asandigdha@m tat-k@aryatva@m samarthita@m bhavati. 00405 anyath@a kevala@m tad-abh@ave na bhavati ity upadar@sane 00406 anyasya api tatra abh@ave sandigdham asya s@amarthyam. anyat 00407 tatra samartham, tad-abh@av@at tan na bh@utam. etan-niv@rttau 00408 punar niv@rttir yad@rcch@a-sa@mv@ada@h, m@at@r-viv@aha-ucita-de@sa-janma@h 00409 pi@n@da kharj@urasya de@sa-antare@zu m@at@r-viv@aha-abh@ave 00410 abh@ava-vat. 00411 eva@m samarthita@m tat tat-k@arya@m sidhyati. siddha@m 00412 sat sva-sambhavena tat-sambhava@m s@adhayati. k@aryasya k@ara@na- 00413 avyabhic@ar@at. avyabhic@are ca sva-k@ara@nai@h sarva-k@ary@a@n@a@m 00414 sad@r@so ny@aya@h. evam asamarthana@m k@aryahet@av api s@adhana- 00415 a@gga-avacana@m tad-v@adina@h par@ajaya-sth@anam, asamarthite 00416 tasmin k@aryatva-asiddher artha-antarasya tadbh@ava-apratibaddha- 00417 svabh@avasya bh@ave tadbh@ava-niyama-abh@av@ad @arabdha-artha- 00418 asiddhe@h, vastuta@h k@aryasya apy up@ad@ane tad-apratip@adan@at. 00420 anupalabdh@av api pratipattur upalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya 00421 anupalabdhi-s@adhana@m samarthanam, t@ad@r@sy@a eva anupalabdher 00422 asad-vyavah@ara-siddhe@h, anupalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya 00423 pratipatt@r-pratyak@za-upalabdhi-niv@rtt@av apy abh@ava-asiddhe@h. 00501 tatra upalabdhi-lak@za@na-pr@apti@h svabh@ava-vi@se@za@h k@ara@na-antara- 00502 s@akalya@m ca. svabh@ava-vi@se@zo yan na trividhena 00503 viprakar@ze@na viprak@r@z@tam, yad an@atma-r@upa-pratibh@asa-vivekena 00504 pratipatt@r-pratyak@za-pratibh@asa-r@upam. t@ad@r@sa@h satsv 00505 anye@zu upalambha-pratyaye@zu tath@a anupalabdho asad-vyavah@ara- 00506 vi@zaya@h. tato anyath@a sati li@gge sa@m@saya@h. 00507 atra api sarvam eva@mvidham asad-vyavah@ara-vi@zaya iti 00508 vy@apti@h, kasyacid asato abhyupagame tal-lak@za@na-avi@se@z@at; na 00509 hy eva@mvidhasya asattv@an abhyupagame anyatra tasya yoga@h. 00510 na hy eva@mvidhasya sata@h satsv anye@zu upalambha-k@ara@ne@zv 00511 anupalabdhi@h. anupalabhyam@a@na@m tv @id@r@sa@m na asti ity et@avanm@atra- 00512 nimitto ayam asad-vyavah@ara@h, anyasya tan-nimittasya 00513 abh@av@at. 00514 sarva-s@amarthya-viveko nimittam iti cet, evam etat tasya eva 00515 sarva-s@amarthya-vivekina eva@m prat@iti@h, anyasya tat-pratipatty- 00516 up@aya-abh@av@at. tat-pratipattau ca saty@am asad-vyavah@ara 00517 iti ida@m tan-nimittam ucyate. 00518 buddhi-vyapade@sa-arthakriy@abhya@h sad-vyavah@aro viparyaye 00519 ca asad-vyavah@ara iti cet, bhavati buddher yathokta-pratibh@as@ay@a@h 00520 sad-vyavah@ara@h, viparyaye asad-vyavah@ara@h. 00521 pratyak@za-avi@zaye tu sy@al li@ggaj@ay@a api kuta@scit sad-vyavah@ara@h. 00522 asad-vyavah@aras tu tad-viparyaye anaik@antika@h, viprak@r@z@te 00523 arthe pratipatt@r-pratyak@zasya anyasya v@a pram@a@nasya 00524 niv@rtt@av api sa@m@say@at. 00601 na ca sarve buddhi-vyapade@s@as tad-bheda-abhedau v@a vastu- 00602 satt@a@m vastu-bheda-abheda-satt@a@m v@a s@adhayanti, asatsv api 00603 katha@mcid at@ita-an@agata-@adi@zu n@an@a-eka-arthakriy@ak@ari@zu v@a arthe@zu 00604 tad-bh@ava sth@apan@aya n@an@a-ek@atma-abh@ave api n@an@a-eka-r@up@a@n@a@m 00605 v@rtte@h, r@aj@a mah@a-sammata@h prabhavo r@ajava@m@sasya, @sa@gkha@s 00606 cakravartt@i mah@a-sammata-nirmitasya y@upasya utth@apayit@a, 00607 @sa@sa-vi@z@a@nam, r@upa@m sanidar@sana@m sapratigham, 00608 gha@ta@s ca iti. na hi sanidar@sana-@adi @sabd@a n@an@a-vastu-vi@zay@a ekatra 00609 upasa@mh@ar@at. 00610 n@an@a-vi@zayatve apy ekatra upasa@mh@aras tan-nimitt@an@an tatra 00611 samav@ay@ad iti cet, @ay@ase vata aya@m tapasv@i pad@artha@h patito 00612 aneka-sambandhinam upak@rtya-aneka@m @sabdam @atmani tebhya@h 00613 sam@a@sa@msan. sa yai@h @sakti-bhedair aneka@m sambandhinam 00614 upakaroti tair eva aneka@m @sabda@m ki@m na utth@apayati. 00615 eva@m hy anena para@mpara-anus@ara-pari@srama@h parih@rto 00616 bhavati n@an@a-@sabda-utth@apana as@amarthye n@an@a-sambandhy- 00617 upak@aro api m@a bh@ut, anupak@are hi te@z@a@m tat-sambandhit@a 00618 api na sidhyati. 00619 gha@ta ity api ca r@upa-@adaya eva bahava eka-arthakriy@ak@ari@na 00620 eka-@sabda-v@acy@a bhavantu, kim artha-antara-kalpanay@a. 00621 bahavo api hy eka-artha-k@ari@no bhaveyu@s cak@zur-@adi-vat. tat-s@amarthya- 00622 sth@apan@aya tatra eka-@sabda-niyogo api sy@ad iti yukta@m 00623 pa@sy@ama@h. na ca ni@hprayojan@a lokasya arthe@zu @sabda-yojan@a. 00624 tatra ye arth@a@h saha p@rthag v@a eka-prayojan@as te@z@a@m tadbh@ava- 00625 sth@apan@aya hy eka-@sabdo niyujyate yadi, ki@m sy@at. tad-arthakriy@a- 00701 @sakti-sth@apan@aya niyuktasya samud@aya-@sabdasya eka- 00702 vacana-virodho api na asty eva. sahit@an@a@m s@a @saktir ek@a na 00703 pratyekam iti samud@aya-@sabda ekasmin samud@aye v@acye 00704 eka-vacana@m gha@ta iti. j@ati @sabde@zv arth@an@a@m pratyeka@m 00705 sahit@an@a@m ca @sakter n@an@a-ek@a ca @saktir iti, n@an@a-eka-@sakti-vivak@z@ay@a@m 00706 bahu-vacanam eka-vacana@m ca icch@ato v@rk@z@a v@rk@za iti 00707 sy@at, yady e@za niyamo bahu@zv eva bahu-vacanam, ekasminn 00708 eka-vacanam iti. asm@akan tu s@a@mketike@zv arthe@zu sa@mketa- 00709 va@s@ad v@rttir ity anabhinive@sa eva. 00710 n@an@a-eko r@upa-@adir eka-@sabda-utth@apane @sakta iti cet, ki@m vai 00711 puru@za-v@rtter anapek@z@a@h @sabd@an arth@a@h svayam utth@apayanti, 00712 @ahosvit puru@zair @sabd@a vyavah@ara-artham arthe@zu 00713 niyujyante. svayam utth@apane hi bh@ava-@saktir a@saktir v@a cintyeta, 00714 na ca tad yuktam. puru@zais te@z@a@m niyoge yathe@z@ta@m 00715 niyu@jj@irann iti kas tatra up@alambha@h, nimitta@m ca niyogasya 00716 uktam eva. api ca yadi na r@upa-@ad@in@am ekena @sabdena sambandha@h, 00717 katham ekena e@z@am @a@sraya-abhimatena dravye@na 00718 sambandha iti kevalam ayam asad-bh@uta-abhinive@sa eva. 00719 na vayam eka-sambandha-virodh@ad eka@m @sabda@m na icch@ama@h, 00720 api tv abhinn@an@a@m r@upa-@ad@in@a@m gha@ta-kambala-@adi@zu n@an@a- 00721 arthakriy@a-@sabda-virodh@at ta eka-r@up@a@h samud@aya-antara-asambh@avin@im 00722 arthakriy@am eva na kuryu@h. tena tat-prak@a@san@aya ekaikena 00723 api @sabdena na ucyeran. bhavatu n@ama kasyacid aya@m 00724 v@a@jcch@a bhaveyur eka-r@up@a r@upa-@adaya@h sarva-samud@aye@zv iti. 00725 kim ida@m paraspara-vivikta-r@upa pratibh@asa-adhiyak@za-dar@sanam 00726 en@am upek@zate. ani@z@ta@m ca ida@m r@upa-@ad@in@a@m pratisamud@aya@m 00727 svabh@ava-bheda-upagam@at. 00801 yady anya eva r@upa-@adibhyo gha@ta iti eka@h sy@at, 00802 ki@m sy@at. astu, pratyak@zasya sato ar@upa-@adi-r@upasya tad-vivekena buddhau 00803 svar@upe@na pratibh@asena kim @avara@nam. pratibh@asam@an@a@s 00804 ca vivekena pratyak@z@a arth@a d@r@syante ap@rthagde@satve 00805 api gandha-rasa-@adaya@h, v@ata-@atapa-spar@sa-@adaya@s ca eka-indriya-gr@ahyatve 00806 api. idam eva ca pratyak@zasya pratyak@zatvam, yad 00807 an@atma-r@upa-vivekena svar@upasya buddhau samarpa@nam. 00808 aya@m punar gha@to am@ulya-d@ana-kray@i, ya@h svar@upa@m ca na upadar@sayati 00809 pratyak@zat@a@m ca sv@ikartum icchati. etena buddhi- 00810 @sabda-@adayo api vy@akhy@at@a yadi tais tat-s@adhanam i@zyate. na ca 00811 pratyak@zasya anabhibhave r@upa-anupalak@za@nam, yena tat-s@adhan@aya 00812 li@ggam ucyate. apratyak@zatve apy apram@a@nasya satt@a- 00813 upagamo na yukta@h. tan na r@upa-@adibhyo anyo gha@ta@h. eva@m 00814 t@avan na buddhi-vyapade@s@abhy@a@m satt@a-vyavah@ara@h satt@a- 00815 bheda-abheda-vyavah@aro v@a ata eva na tad-viparyay@ad viparyaya@h. 00817 arthakriy@atas tu satt@a-vyavah@ara@h sy@at, na satt@a-bheda-abheda- 00818 vyavah@ara@h, ekasya apy aneka-arthakriy@a-dar@san@at, yath@a 00819 prad@ipasya vij@j@ana-varti-vik@ara-jv@al@a-antara-utp@adan@ani, anekasya 00820 api cak@zur-@ader eka-vij@j@ana-kriy@a-dar@san@at. 00821 na br@umo arthakriy@a-bheda-m@atre@na satt@a-bheda iti, ki@m 00822 tarhi ad@r@z@ta-arthakriy@a-bhedena. y@a arthakriy@a yasminn ad@r@z@t@a 00823 punar d@r@syate s@a satt@a-bheda@m s@adhayati, yath@a m@rdy ad@r@z@t@a 00824 saty udaka-dh@ara@na-@ady-arthakriy@a gha@te d@r@syam@an@a, ad@r@z@t@a api 00825 tantu@zu pr@avara@na-@ady-arthakriy@a pa@te d@r@syata iti satt@a- 00826 bheda@h. 00901 sidhyati evam artha-antaram, tath@a apy avayav@i na sidhyati. 00902 yath@apratyaya@m sa@msk@ara-santatau svabh@ava-bheda-utpatter 00903 arthakriy@a-bheda@h, ara@ni-nirmathana-avasth@a-bhed@ad iva agne@h 00904 sth@ula-kar@i@za-t@r@na-k@a@z@tha-dahana-@sakti-bheda@h. tath@a yath@apratyaya@m 00905 svabh@ava-bheda-utpattes tantv-@adi@zv arthakriy@a-bheda@h. 00906 etena buddhi-vyapade@sa-bheda-abhedau vy@akhy@atau. 00907 tatra yad uktam arthakriy@ata@h satt@a-vyavah@ara-siddhi@h, 00908 viparyay@ad viparyaya iti satyam etat. sa eva tu viparyayo 00909 anupalabdhi-lak@za@na-pr@apte@zu na sidhyati. tatra punar idam 00910 anicchato apy @ay@atam, yasya ida@m s@amarthyam upalabdhi-lak@za@na- 00911 pr@apta@m san na upalabhyate, so asad-vyavah@ara-vi@zaya@h 00912 s@amarthya-lak@za@natv@at sattvasya iti. tath@a api ko ati@saya@h p@urvak@ad 00913 asya. na hi svabh@av@ad artha-antara@m s@amarthyam, tasya 00914 upalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya yo anupalambha@h sa svabh@avasya 00915 eva iti p@urvak@a eva iyam anupalabdhi@h. tasm@ad anena kvacit 00916 ke@z@a@mcid asad-vyavah@aram abhyupagacchat@a ato anupalambh@ad 00917 abhyupagantavyo na v@a kvacid vi@se@za-abh@av@at. so 00918 anyatra api tath@avidhe avi@si@z@ta iti so api tath@a astv iti vy@apti@h: 00919 sarva eva@mvidho anupalabdho asad-vyavah@ara-vi@zaya iti. 00920 na eva ka@scit kvacit katha@mcid anupalabdho apy asad-vyavah@ara- 00921 vi@zaya iti cet, sarvasya sarva-r@up@a@n@a@m sarvad@a aniv@rtte@h 00922 sarva@m sarvatra sarvad@a samupayujyeta. ida@m ca na 00923 sy@at: idam ata@h, n@ata idam, iha idam, iha na idam, id@an@im 00924 idam, id@an@i@m na idam, idam evam, ida@m na evam iti, kasyacid 00925 api r@upasya katha@mcid kvacit kad@acid viveka-hetor abh@av@at. 00926 ananvaya-vyatireka@m vi@sva@m sy@at, bheda-abh@av@at. 01001 avasth@a-niv@rtti-prav@rtti-bhedebhyo vyavasth@a iti cet, nanu 01002 ta eva sarva-vi@zayasya asad-vyavah@arasya abh@av@an na sambhavanti, 01003 yatas tebhyo vyavasth@a sy@at. kvacid vi@zaye asad-vyavah@ara- 01004 upagame sa kuta iti vaktavyam. na hy anupalambh@ad 01005 anyo vyavaccheda-hetur asti, vidhi-prati@zedh@abhy@a@m vyavacchede 01006 sarvad@a anupalambhasya eva s@adhanatv@at. anupalambh@ad 01007 eva tad-abhyupagame sa yatra eva asti sarvo asad-vyavah@ara- 01008 vi@zaya iti vaktavyam, vi@se@za-abh@av@at. 01009 sarva-pram@a@na-niv@rttir anupalabdhi@h. s@a yatra so asad-vi@zaya 01010 i@z@ta iti cet, sukum@ara-praj@jo dev@an@a@mpriyo na sahate 01011 pram@a@na-cint@a-vyavah@ara-parikle@sa@m yena na atra @adara@m k@rtav@an. 01012 na hy anum@ana-@adi-niv@rttir abh@ava@m gamayati vyabhic@ar@at, 01013 na sarva-pratyak@za-niv@rttir asiddhe@h, na @atma-pratyak@za-avi@se@za- 01014 niv@rttir api viprak@r@z@te@zu. tasm@at svabh@ava-vi@se@zo yata@h 01015 pram@a@n@an niyamena sad-vyavah@ara@m pratipadyate, tan-niv@rttis 01016 tasya asad-vyavah@ara@m s@adhayati, tat-svabh@ava-satt@ay@as tat- 01017 pram@a@na-sattay@a vy@apte@h. na ca upalabdhi-lak@za@na-pr@aptasya arthasya 01018 pratyak@z@ad anya-upalabdhir yena anum@an@ad asya upalabdhi@h 01019 sy@at. na ca tad-r@upa-anyath@abh@avam antare@na apratyak@zat@a- 01020 anyath@abh@ave ca tad eva na sy@at. 01021 api ca kuta idam amantra-o@zadham indraj@ala@m bh@avena 01022 @sik@zitam, yad ayam aj@ata-ana@z@ta-r@upa-ati@sayo avyavadh@ana-ad@ura- 01101 sth@anas tasya eva tad-avasth@a indriya-@ader eva puru@zasya kad@acit 01102 pratyak@zo apratyak@za@s ca, yena kad@acit asya anum@anam upalabdhi@h 01103 kad@acit pratyak@za@m kad@acid @agama@h, etasminn eva anati@saye 01104 am@i@z@a@m prak@ar@a@n@a@m virodh@at. 01105 na anati@saya eka-ati@saya-niv@rtty@a apara-ati@saya-utpatty@a ca vyavah@ara- 01106 bheda-upagam@at. so ati@sayas tasya @atmabh@uto ananvayo nivartam@ana@h 01107 pravartam@ana@s ca katha@m na svabh@ava-n@an@atvam 01108 @akar@zayati sukha-du@hkha-vat. s@anvayatve ca k@a kasya 01109 prav@rttir niv@rttir v@a iti yat ki@mcid etat. 01110 athav@a yadi kasyacit svabh@avasya prav@rtti-niv@rtt@i svayam 01111 abhyanuj@j@ayete, tad eva paro bruv@a@na@h kim iti na anumanyate. 01112 tasya niranvaya-upajanana-vin@a@sa-upagam@ad iti cet, ko 01113 ayam anvayo n@ama bh@avasya janma-vin@a@sayo@h. @sakti@h, s@a asty 01114 eva pr@ag api janmano nirodh@ad apy @urdhvam. tena aya@m na ap@urva@h 01115 sarvath@a j@ayate, na p@urvo vin@a@syati iti. yadi s@a sarvad@a anati@say@a 01116 kim id@an@im ati@sayavat yat k@rto aya@m vyavah@ara-vibh@aga@h. 01117 t@a avasth@a ati@sayavatya iti cet t@a avasth@a@h s@a ca 01118 @sakti@h, kim eko bh@ava @ahosvin n@an@a. eka@s cet, katham id@an@im 01119 idam ekatra avibhakta-@atmani ni@zpary@aya@m paraspara-vy@ahata@m 01120 yok@zyate: janma-ajanma niv@rttir aniv@rttir ekatva@m n@an@atva@m 01121 pratyak@zat@a-apratyak@zat@a arthakriy@a-upayogo anupayoga@s 01122 ca ity @adi. 01201 asti pary@ayo avasth@a @saktir iti tena avirodha iti cet, vismara@na- 01202 @s@ilo dev@an@a@mpriya@h prakara@na@m na lak@zayati. @saktir 01203 avasth@a ity eko bh@avo avibh@aga iti pak@ze aya@m virodha ukta@h. 01204 atha asty anayor vibh@ago na ka@scid virodha@h, kevala@m 01205 s@anvayau bh@avasya janma-vin@a@s@av iti na sy@at, yasm@ad yasya anvayo 01206 na tasya janma-vin@a@sau yasya ca tau na tasya anvaya@h. 01207 tayor abhed@ad ado@za iti cet, anuttara@m bata, do@za-sa@gka@tam 01208 atrabhav@an d@r@z@ti-r@age@na prave@syam@ano api na @atm@ana@m 01209 cetayati. abhedo hi n@ama-aikya@m t@av iti ca bheda-adhi@z@th@ano 01210 bh@aviko vyavah@ara@h. niv@rtti-pr@adurbh@avayor aniv@rtti-pr@adurbh@avau 01211 sthit@av, asthitir ity @adika@m n@an@atva-lak@za@na@m ca 01212 katha@m yojyate. e@za hi bh@av@an@a@m bheda etad-viraha@s ca abhedo 01213 yath@a sukha-@adi@zu @sakty- avasthayo@s ca ek@atmani. anyath@a 01214 bheda-abheda-lak@za@na-abh@av@ad bheda-abhedayor avyavasth@a sy@at 01215 sarvatra. 01216 tad@atmani pr@adurbh@avo abheda@h, viparyaye bheda@h, yath@a 01217 m@rd-@atmani pr@adurbhavato gha@tasya tasm@ad abheda@h. 01218 bheda@s ca viparyaye sukha-du@hkhayor iti, ida@m bheda- 01219 abheda-lak@za@nam, tena avirodha iti cet, na vai m@rd@atmani 01220 gha@tasya pr@adurbh@ava@h, ki@m tarhi m@rd@atm@a eva ka@scit 01221 gha@ta@h. na hy ekas trailokye m@rd-@atm@a, prativij@japti-pratibh@asa- 01222 bhed@at dravya-svabh@ava-bhed@at. eva@m hy asya api sukha-@adi@zu 01223 caitanye@zu ca bheda-avagama@h samartho bhavati, yady 01224 eva@m bheda@h sy@at. 01301 saty apy etasmin kasyacid @atmano anvay@ad aikyam iti 01302 cet, sukha-@adi@zv apy aya@m prasa@gga@h caitanye@zu ca. na ca gha@ta- 01303 @adi@zv api sarva-@atman@a anvayo avai@svar@upya-sahotpatty-@adi-prasa@gg@at. 01304 na ca gha@ta@m m@rd-@atm@ana@m ca ka@scid vivekena upalak@zayati. 01305 yena eva@m sy@ad idam iha pr@adurbh@utam iti. na hy 01306 adhi@z@th@ana-adhi@z@th@aninor vivekena anupalak@za@ne eva@m bhavati. 01307 na ca @sakte@h @sakty-@atmani pr@adurbh@ava iti tasy@a@h sv@atmano 01308 abhedo na sy@at. 01309 etena pari@n@ama@h pratyukta@h, yo api hi kalpayet, yo yasya 01310 pari@n@ama@h, sa tasm@ad abhinna iti, na hi @sakter @atma-apari@n@ama 01311 iti, ki@m ca idam ukta@m bhavati pari@n@ama iti. avasthitasya 01312 dravyasya dharma-antara-niv@rttir dharma-antara-pr@adurbh@ava@s 01313 ca pari@n@ama@h yat tad dharma-antara@m nivartate 01314 pr@adurbhavati ca, ki@m tat tad eva avasthita@m dravya@m sy@at. 01315 tato artha-antara@m v@a anya-vikalpa-abh@av@at. 01316 yadi tat tad eva, tasya avasth@ana@m na niv@rtti-pr@adurbh@av@av 01317 iti kasya t@av iti vaktavyam. avasthitasya dharma-antaram iti 01318 ca na sidhyati. na hi tad eva tasya anap@a@srita-vyapek@za-abheda@m 01319 dharma-antara@m bhavati. 01320 atha dravy@ad artha-antara@m dharma@h, tad@a tasya niv@rtti- 01321 pr@adurbh@av@abhy@a@m na dravyasya pari@nati@h. na hy artha-antaragat@abhy@a@m 01322 niv@rtti-pr@adurbh@av@abhy@am artha-antarasya pari@nati@h, 01323 caitanye api prasa@gg@at. 01401 dravyasya dharma iti ca vyapade@so na sidhyati sambandha- 01402 abh@av@at. na hi k@aryak@ara@nabh@av@ad anyo vastu-sambandho 01403 asti. na ca anayo@h k@aryak@ara@nabh@ava@h, svayam atad@atmano 01404 atat-k@ara@natv@at, dharmasya dravy@ad artha-antara-bh@utatv@at. 01406 arth@antaratve api dharma-k@ara@natve dharma-antarasya 01407 k@aryasya utp@adan@ad dravyasya pari@n@ama iti i@z@ta@m sy@at. tad aviruddham 01408 anyasya api, hetu-phala-sant@ane m@rd-dravya-@akhye p@urvak@an 01409 m@rt-pi@n@da-dravy@at k@ara@n@ad uttarasya gha@ta-dravyasya 01410 k@aryasya utpattau m@rd-dravya@m pari@natam iti vyavah@arasya upagam@at. 01411 na ca dharmasya dravy@at tattv@anyatv@abhy@am anyo 01412 vikalpa@h sambhavati, ubhayath@a api na pari@n@ama@h. 01413 na nirviveka@m dravyam eva dharma@h, na api dravy@ad 01414 artha-antaram, ki@m tarhi, dravyasya sa@mnive@so avasth@a-antaram, 01415 yath@a a@ggul@in@a@m mu@z@ti@h. na hy a@gguly eva nirvivek@a mu@z@ti@h, 01416 pras@arit@an@am amu@z@titv@at, na apy artha-antaram, p@rthak-svabh@avena 01417 anupalabdher iti cet, na, mu@z@ter a@gguli-vi@se@zatv@at. a@ggulya 01418 eva hi k@a@scin mu@z@ti@h, na sarv@a@h. na hi pras@arit@a a@ggulyo 01419 nirviveka-svabh@av@a mu@z@ty-a@ggulya@h, avasth@a-dvaye api ubhaya- 01420 pratipatti-prasa@gg@at. ya eva hi khalu viveka@h svabh@avabh@uta@h, 01421 sa eva vastu-bheda-lak@za@na@m sukha-du@hkha-vat. parabh@ute 01501 ca viveka-utp@ade a@ggulya@h pras@arit@a eva upalabhyeran, na hi 01502 svaya@m svabh@av@ad acyutasya artha-antara-utp@ade anyath@a-upalabdhi@h, 01503 atiprasa@gg@at 01504 nanu ukta@m na dravyam eva nirvivekam avasth@a, na api 01505 dravy@ad artha-antaram iti. uktam idam, na punar yuktam, na 01506 hi sato vastunas tattv@anyatve muktv@a anya@h prak@ara@h sambhavanti, 01507 tayor vastuni paraspara-parih@ara-sthita-lak@za@natvena 01508 eka-ty@agasya apara-up@ad@ana-n@antar@iyakatv@at. a@ggul@i@zu puna@h 01509 pratik@za@na-vin@a@sin@i@zv any@a eva pras@arit@a@h, any@a mu@z@ti@h. 01510 tatra mu@z@ty-@adi-@sabd@a vi@se@za-vi@zay@a@h, a@ggul@i-@sabda@h s@am@anya- 01511 vi@zaya@h, b@ija-a@gkura-@adi-@sabda-vat vr@ihy-@adi-@sabda-vac ca. tena a@ggulya@h 01512 pras@arit@a na mu@z@ti@h. 01513 tad yadi pr@ag asad eva k@ara@ne k@arya@m bhavet, ki@m na 01514 sarva@h sarvasm@ad bhavati. na hy asattve ka@scid vi@se@za iti. 01515 nanu sarvatra sarvasya sattve apy aya@m tulyo do@za@h. na hi 01516 sattve ka@scid vi@se@za@h. vi@se@ze v@a sa vi@se@zas traigu@ny@ad 01517 bhinna@h sy@at, tadbh@ave vi@se@zasya ananvay@at. sata@s ca sarv@atman@a 01518 ni@zpanna-avasth@ay@am iva ki@m j@ayate. s@adhana-vaiphalya@m 01519 ca, s@adhyasya kasyacid abh@av@at yasya kasyacid ati@sayasya 01520 tatra katha@mcid asata utpattau, so ati@sayas tatra asan 01521 katha@m j@ayate. j@atau v@a sarva@h sarvasm@aj j@ayeta iti tulya@h paryanuyoga@h. 01601 na ati@sayas tatra sarvath@a na asti, katha@mcit sata eva bh@av@ad 01602 iti cet, yath@a na asti, sa prak@aras tatra asan katha@m j@ayeta. 01603 na ca sarvath@a sata@h ka@scij janma-artha ity uktam. 01604 asato api k@aryasya k@ara@n@ad utp@ade, yo yaj-janana-svabh@ava@h, 01605 tata eva tasya janma, na anyasm@ad iti niyama@h. 01606 tasya api sa svabh@ava-niyama@h sva-hetor ity an@adi-bh@ava-svabh@ava- 01607 niyama@h. 01608 api ca, yadi m@rt-pi@n@de gha@to asti, katha@m tad-avasth@ay@a@m 01609 na pa@sc@ad-vad upalabdhi@h, tad-arthakriy@a v@a. vyakter apr@adurbh@av@ad 01610 iti cet, tasya eva tad-arthakriy@a-@adi-bh@ave gha@tatv@at, 01611 tad-r@upasya ca pr@ag asattv@at, katha@m gha@to asti. na hi r@upa-antarasya 01612 sattve r@upa-antaram asti. na ca r@upa-pratibh@asa-bhede vastv- 01613 abhedo yukta@h, atiprasa@gg@at. 01614 tasm@ad ya upalabdhi-lak@za@na-pr@apta-svabh@avo anupalabdha@h, 01615 sa na asty eva. na hi tasya tat-svabh@ava-sthit@av anupalabdhi@h. 01616 tad-asthiti@s ca atattva@m. paraspara-svabh@ava-asthitayor 01617 iva du@hkha-sukhayor iti vy@aptir asad-vyavah@ara-ni@scayena 01618 anupalabdhi-vi@se@zasya. 01619 tena anupalabdhy@a kasyacid vyavaccheda@m pras@adhayat@a 01620 tasya yathokta-upalabdhi-lak@za@na-pr@aptir upadar@saniy@a. upadar@sya- 01621 anupalabdhi-nirde@sa@h samarthana@m svabh@ava-anupalabdhau. 01622 vy@apaka-anupalabdh@av api dharmayor vy@apyavy@apakabh@ava@m 01623 pras@adhya vy@apakasya niv@rtti-pras@adhana@m samarthanam. 01624 k@ara@na-anupalabdh@av api k@aryak@ara@nabh@ava@m 01625 pras@adhya k@ara@nasya niv@rtti-pras@adhana@m samarthanam. tad- 01626 viruddha-upalabdhi@zv api dvayor viruddhayor ekasya viruddhasya 01627 upadar@sana@m samarthanam. 01701 evam anupalabdhau s@adhana-a@ggasya asamarthana@m s@adhana- 01702 a@gga-avacana@m tad v@adino nigrahasth@anam, asamarthane 01703 tasmin s@adhya-asiddhe@h. 01704 athav@a s@adhyate tena pare@z@am aprat@ito artha iti s@adhana@m 01705 trir@upa-hetu-vacana-samud@aya@h. tasya a@gga@m pak@za-dharma- 01706 @adi-vacanam. tasya ekasya apy avacanam as@adhana-a@gga-vacanam. 01707 tad api v@adino nigrahasth@anam tad-avacane hetu-r@upasya 01708 eva avacanena siddher abh@av@at. 01709 athav@a tasya eva s@adhanasya yan na a@gga@m pratij@j@a-upanaya- 01710 nigamana-@adi, tasya as@adhana-a@ggasya s@adhana-v@akye up@ad@ana@m 01711 v@adino nigrahasth@anam, vyartha-abhidh@an@at. 01712 anvaya-vyatirekayor v@a s@adharmyavati vaidharmyavati 01713 ca s@adhana-prayoga ekasya eva abhidh@anena siddher bh@av@at, 01714 dvit@iyasya as@amarthyam iti tasya apy as@adhana-a@ggasya abhidh@ana@m 01715 nigrahasth@anam vyartha-abhidh@an@ad eva. 01716 nanu ca vi@zaya-upadar@san@aya pratij@j@a-vacanam as@adhana-a@ggam 01717 apy upadeyam eva. na, vaiyarthy@at. asaty api pratij@j@a- 01718 vacane yathokt@at s@adhana-v@aky@ad bhavaty eva i@z@ta-artha-siddhir 01719 ity ap@arthaka@m tasya up@ad@anam. yadi ca vi@zaya-upadar@sanam 01720 antare@na prat@iter anutpatti@h, katha@m na pratij@j@a s@adhana- 01721 avayava@h. na hi pak@za-dharma-@adi-vacanasya api prat@iti-hetu- 01722 bh@av@ad anya@h s@adhana-artha@h. sa pratij@j@a-vacane api tulya iti 01723 katha@m na s@adhanam. 01801 kevalasya as@amarthy@ad as@adhanatvam iti cet, tat tulya@m 01802 pak@za-dharma-vacanasya api iti tad api na s@adhana-avayava@h sy@at. 01803 na hi pak@za-dharma-vacan@at keval@at pratipatter utpatti@h. 01804 etena sa@m@saya-utpatti@h pratyukt@a, pak@za-dharma-vacan@ad api 01805 keval@ad apradar@site sambandhe sa@m@saya-utpatte@h. tasm@ad 01806 vyartham eva s@adhana-v@akye pratij@j@a-vacana-up@ad@ana@m v@adino 01807 nigrahasth@anam. 01808 athav@a s@adhanasya siddher yan na a@ggam asiddho viruddho 01809 anaik@antiko v@a hetv@abh@asa@h. tasya api vacana@m v@adino 01810 nigrahasth@anam asamartha-up@ad@an@at. 01811 tath@a s@adhya-@adi-vikalasya ananvaya-apradar@sita-anvaya-@ader api 01812 d@r@z@t@ant@abh@asasya as@adhana-a@ggasya vacanam api v@adino nigrahasth@anam, 01813 asamartha-up@ad@an@ad eva. na hi tair heto@h sambandha@h 01814 @sakyate pradar@sayitum, apradar@san@ad as@amarthyam. 01816 athav@a siddhi@h s@adhanam tad-a@gga@m dharmo yasya arthasya 01817 viv@ada-@a@srayasya v@ada-prast@ava-heto@h, sa s@adhana-a@gga@h. 01818 tad-vyatireke@na aparasya apy ajij@j@asitasya vi@se@zasya @s@astra-@a@sraya- 01819 vy@aja-@adibhi@h prak@zepo gho@za@na@m ca para-vy@amohana-anubh@a@za@na- 01820 @sakti-vigh@ata-@adi-heto@h. tad apy as@adhana-a@gga-vacana@m 01901 v@adino nigrahasth@anam, aprastuta-abhidh@an@at, tath@a vi@se@za-sahitasya 01902 arthasya prativ@adino ajij@j@asitatv@at. jij@j@as@ay@am ado@za@h. 01903 jij@j@asita@m punar arthasya anyasya prasa@gga-para@mparay@a 01904 ye@za panna-@adin@a bahi@h prativ@adina@h pr@a@snik@an@a@m ca 01905 ny@ayadar@sin@am iti. ebhi@h kath@a-viccheda eva kara@n@iya@h, na 01906 hi ka@scid artha@h kvacit kriyam@a@na-prasa@gge na prayujyate, 01907 nair@atmyav@adinas tu tat-s@adhane n@rtya-g@ity-@ader api tatra 01908 prasa@gg@at. 01909 yath@a pratij@j@a-abhidh@ana-p@urvaka@m ka@scit kury@at. na asty 01910 @atm@a iti vaya@m bauddh@a br@uma@h. ke bauddh@a@h. ye buddhasya 01911 bhagavata@h @s@asanam abhyupagat@a@h. ko buddho bhagav@an. 01912 yasya @s@asane bhadanta-a@svagho@za@h pravrajita@h. ka@h punar 01913 bhadanta-a@svagho@za@h. yasya r@a@z@tra-p@ala@m n@ama n@a@takam. 01914 k@id@r@sa@m r@a@z@tra-p@ala@m n@ama n@a@takam iti prasa@gga@m k@rtv@a 01915 n@andyante tata@h pravi@sati s@utradh@ara iti pa@then n@rtyed 01916 g@ayec ca. prativ@ad@i ta@m ca sarva-prasa@gga@m na anukartu@m 01917 samartha iti par@ajita@h sy@ad iti. 01918 sabhya@h s@adhu-sammat@an@a@m vidu@z@a@m tattva-cint@a-prak@ara@h. 01919 na ca eva@m prastutasya paryavas@ana@m sambhavati, ani@scaya- 01920 phalatv@ad an@arambha eva v@adasya. 02001 katha@m ca eva@m jaya-par@ajayau, prativ@adino apy ananubh@a@za@nasya 02002 eva@mprak@arasya prasa@ggasya vistare@na anubh@a@za@na- 02003 vy@ajena sambhav@ad ani@scitatv@ac ca. tasm@at pratij@j@a-vacanam 02004 eva t@avan na ny@ayyam. kuta@h punar tatra ajij@j@asita- 02005 vi@se@za-prasa@gga-upany@asas tad-vy@akhy@a-prasa@gga-vitatha-pral@apa@s 02006 ca. sarva@s ca aya@m prak@aro durmatibhi@h @sa@thair ny@aya-s@amarthyena 02007 artha-pratip@adane asamarthai@h pravartita@h. yath@a 02008 puru@za-ati@saya-p@urvak@ani tanu-kara@na-bhuvana-@ad@ini iti pratij@j@aya 02009 tanu-kara@na-bhuvana-vy@akhy@a-vy@ajena sakala-vai@se@zika-@s@astra-artha- 02010 gho@za@nam, nitya@h @sabdo anityo v@a iti v@ade dv@ada@sa-lak@za@na- 02011 prapa@jca-prak@a@sana-@s@astra-pra@netur jaimini-pratij@jata-tattva- 02012 nityat@a-adhikara@na-@sabda-gha@ta-anyatara-sadvit@iyo gha@ta iti 02013 pratij@j@am uparacayya dv@ada@sa-lak@za@na-artha-vy@akhy@anam. sarvo 02014 aya@m durmat@in@am as@amarthya-pracch@adana-up@aya@h, na tu 02015 satyair asty upeta@h, tattva-par@ik@z@ay@a@m phala-@adi-pratisara@na- 02016 da@n@da-prayoga-@ad@in@am ayuktatv@at. 02017 bhavaty eva n@a@taka-@adi-gho@za@ne artha-antara-gaman@at par@ajaya 02018 iti cet, anyasya apy ajij@j@asitasya ki@m na bhavati. na hi 02019 asya api k@acid vivak@zita-s@adhya-dharma-siddhau n@antar@iyakat@a. 02020 yath@a hetu-pratyaya-p@aratantrya-lak@za@na-sa@msk@ara-du@hkhat@a- 02021 @adi-siddhim antare@na na anityat@a-siddhi@h, tath@avidhas tu 02022 dharma@h p@rthag anukto api s@adhya-dharme antarbh@av@at pak@z@ik@rta 02023 eva iti na p@rthag asya upany@aso vy@akhy@ana@m v@a. tasm@ad 02101 eva@mvidhasya api tad@an@i@m prativ@adin@a ajij@j@asitasya arthasya 02102 pratij@j@ay@am anyatra v@a upany@aso vy@akhy@ana@m v@a artha-antara- 02103 gaman@an nigrahasth@anam eva. tena jij@j@asita-dharma-m@atram 02104 eva s@adhana-a@gga@m v@acyam. na prasa@gga upak@zeptavya@h, 02105 tad-upak@zepe atiprasa@gg@at. 02106 evam as@adhana-a@gga-vacana@m v@adino nigrahasth@ana@m prativ@adin@a 02107 tath@abh@ave pratip@adite, anyath@a dvayor ekasya api 02108 na jaya-par@ajay@av iti. 02109 ado@za-udbh@avana@m prativ@adino nigrahasth@anam. v@adin@a 02110 s@adhane prayukte abhyupagata-uttara-pak@zo yatra vi@zaye prativ@ad@i 02111 yad@a na do@zam udbh@avayati tad@a par@ajito vaktavya@h. 02112 s@adhana-do@z@a@h punar ny@unatvam asiddhir anaik@antikat@a 02113 v@adina@h s@adhayitum i@z@tasya arthasya viparyaya-s@adhanam 02114 a@z@t@ada@sa d@r@z@t@anta-do@za@s ca. te@z@am anudbh@avanam apraty@ayanam 02115 apratip@adana@m prativ@adina@h par@ajaya-adhikara@nam. 02116 tat puna@h s@adhanasya nirdo@zatv@at, sado@zatve api prativ@adino 02117 aj@j@an@at pratip@adana-as@amarthy@ad v@a. na hi du@z@ta-s@adhana-abhidh@ane 02118 api v@adina@h prativ@adino apratip@adite do@ze par@ajaya- 02119 vyavasth@apan@a yukt@a, tayor eva paraspara-s@amarthya-upagh@ata- 02120 apek@zay@a jaya-par@ajaya-vyavasth@apan@at. kevala@m hetv@abh@as@ad 02121 bh@uta-pratipatter abh@av@ad apratip@adakasya jayo api na asty 02122 eva. na hi tattva-cint@ay@a@m ka@scic chala-vyavah@ara@h. 02201 yady eva@m ki@m na par@ajaya@h, tattva-siddhi-bhra@m@s@at. 02202 na anir@akara@n@at. nir@akara@na@m hi tasya anyena par@ajaya@h, na 02203 siddhy-abh@ava@h, pratiyogy-anapek@za@n@at siddhy-abh@avasya, 02204 s@adhana-abh@ave asaty api pratiyogini bh@av@at. pratiyogina@s ca 02205 tan-nir@akara@ne as@amarthy@at par@ajayasya anutpatter apar@ajaya@h. 02206 tasm@ad ayam asamartha-s@adhana-abhidh@ayy api pare@na 02207 tath@abh@ave apratip@adite apar@ajito vaktavya@h. 02208 chala-vyavah@are api vijig@i@z@u@n@a@m v@ada iti cet, na, durjana- 02209 vipratipatty-adhik@are sat@a@m @s@astra-prav@rtte@h. na hi para-anugraha- 02210 prav@rtt@a mithy@a-pral@apa-@arambha-@atma-utkar@za-para-pa@msana- 02211 @ad@in asad-vyavah@ar@an upadi@santi. na ca para-vipa@msanena 02212 l@abha-satk@ara-@sloka-up@arjana@m sat@am @ac@ara@h. na api tath@a-prav@rttebhya@h 02213 sva-hasta-d@anena pr@a@nin@am upat@apana@m sat-sammat@an@a@m 02214 @s@astrak@ara-sabh@asad@a@m yuktam. na ca ny@aya-@s@astr@a@ni 02215 sadbhir l@abha-@ady-up@arjan@aya pra@n@iyante. tasm@an na yoga-vihita@h 02216 ka@scid vijig@i@zu-v@ado n@ama. para-anugraha-prav@rtt@as tu santo 02217 vipratipanna@m pratip@adayanto ny@ayam anusareyu@h sat- 02218 s@adhana-abhidh@anena bh@uta-do@za-udbh@avanena v@a, s@ak@zi-pratyak@za@m 02219 tasya eva anuprabodh@aya. tad eva ny@aya-anusara@na@m sat@a@m 02220 v@ada@h, ukta-ny@aye tattva-arth@i cet pratipadyeta, tad-apratipatt@av 02221 apy anyo na pratipadyeta iti. 02222 tattva-rak@za@na-artha@m sadbhir upahartavyam eva chala-@adi 02223 vijig@i@zubhir iti cet, na, nakha-cape@ta-@sastra-prah@ara-@ad@ipana-@adibhir 02224 api iti vaktavyam. tasm@an na jy@ay@an aya@m tattva-rak@za@na- 02301 up@aya@h. s@adhana-prakhy@apana@m sat@a@m tattva-rak@za@na-up@aya@h 02302 s@adhana-@abh@asa-d@u@za@na@m ca, tad-abh@ave mithy@a-pral@ap@ad atra 02303 para-upat@apa-vidh@ane api tattva-aprati@z@th@apan@at. anyath@a api ny@aya- 02304 upavar@nane vidvat-prati@z@th@an@at. tasm@at para-anugrah@aya 02305 tattva-khy@apana@m v@adino vijaya@h, bh@uta-do@za-dar@sanena mithy@a- 02306 pratipatti-nivartana@m prativ@adina@h. 02307 athav@a yo na do@za@h s@adhanasya tad-bh@ave api v@adin@a s@adhayitum 02308 i@z@tasya arthasya siddher vigh@ata-abh@av@at, tasya udbh@avana@m 02309 prativ@adino nigraha-adhikara@nam, mithy@a-uttara-abhidh@an@at. 02311 yath@a s@adhyatay@a ani@z@to api v@adino dharma@h, @s@astra-upagam@at 02312 s@adhya iti tad-vipary@asena virodha-udbh@avanam. na asty 02313 @atm@a iti tava pratij@j@a-padayor virodha iti pratij@j@a-do@za-udbh@avanam. 02314 prayatn@anantar@iyaka@h @sabdo anitya@h prayatn@anantar@iyakatv@ad 02315 iti hetor dharma-vi@se@zatv@at pratij@j@arthaikade@sa ity 02316 asiddha-udbh@avanam, sarv@a@ni s@adharmya-vaidharmya-sama-@ad@ini 02317 j@aty-uttar@a@ni ity evam-@ader do@zasya udbh@avanam ado@za-udbh@avanam. 02319 tasya v@adin@a do@za-@abh@asatve prakhy@apite prativ@ad@i par@ajito 02320 vaktavya@h, p@urvapak@ze s@adhanasya nirdo@zatv@at. do@zavati 02321 puna@h s@adhane na dvayor ekasya api jaya-par@ajayau, tattva- 02322 aprakhy@apan@at ado@za-udbh@avan@ac ca. apratipak@z@ay@a@m ca 02323 pak@za-siddhau k@rt@ay@a@m jet@a bhavati. 02401 tasm@aj jig@i@zat@a sva-pak@za@s ca sth@apan@iya@h para-pak@za@s ca 02402 nir@akartavya@h. nirdo@ze s@adhana-abhidh@ane api v@adina@h prativ@adin@a 02403 do@za-@abh@asa udbh@avite, d@u@za@na-@abh@asatva-khy@apana eva 02404 jaya-par@ajayau, na anyath@a, bh@avatas tattva-abhidh@ane api pratipak@za- 02405 nir@akara@nena tattvasya prakhy@apana-as@amarthy@at. na 02406 prativ@adino apy atra, bh@avato mithy@a-pratipatter iti. 02407 ida@m ny@ayya@m nigrahasth@ana-lak@za@nam uktam asm@abhi@h. 02501 anyat tu na yuktam iti na i@zyate. 02502 yatra ida@m yathokta@m nigrahasth@ana-lak@za@na@m na asti tasya 02503 nigrahasth@anatvam ayuktam iti na uktam asm@abhi@h. 02504 pratid@r@z@t@anta-dharma-abhyanuj@j@a-sva-d@r@z@t@ante pratij@j@ah@anir 02505 nigrahasth@anam iti atra bh@a@zyak@ara-mata@m d@u@zayitv@a v@arttikak@aro 02506 aya@m sthita-pak@zam @aha. tam eva br@uma@h. 02507 pratid@r@z@t@antasya yo dharmas ta@m yad@a sva-d@r@z@t@ante 02508 abhyanuj@an@ati nig@rh@ito veditavya@h. tatra d@r@z@ta@s ca as@av ante ca 02509 vyavasthita iti d@r@z@t@anta@h. sva-d@r@z@t@anta@h sva-pak@za@h, pratid@r@z@t@anta@h 02510 pratipak@za@h. pratipak@zasya dharma@m sva-pak@ze 02511 abhyanuj@anan par@ajita@h, yath@a anitya@h @sabda aindriyakatv@ad 02512 iti br@uvan pratipak@za-v@adini s@am@anyena pratyavasthite @aha 02513 yadi s@am@anyam aindriyaka@m nitya@m @sabdo apy evam astv iti 02514 e@z@a pratij@j@ah@ani@h pr@ak-pratij@j@atasya @sabda-anityatvasya ty@ag@ad 02515 iti. 02516 atra upagata-pratij@j@a-ty@ag@at pratij@j@ah@anau vi@se@za-pratiniyama@h 02517 ki@m k@rto anena prak@are@na pratij@j@a@m tyajata@h pratij@j@ah@anir 02518 iti. sambhavati hy anyena api prak@are@na hetu-do@za-udbh@avana- 02519 @adin@a pratipak@za-s@adhana-abhidh@anena ca sva-pak@za-parity@aga@h 02520 para-pak@za-upagama@s ca. idam eva ca pratij@j@ah@ane@h 02521 pradh@ana@m nimittam eva@m pratip@aditena pratij@j@a h@atavy@a 02522 h@anau ca par@ajaya iti. 02601 ida@m punar asambaddham eva s@am@anya@m nityam aindriyakam 02602 ity ukte @sabdo apy evam astv iti. ka@h svastha-@atm@a svayam 02603 aindriyakatv@ad anitya@h @sabdo gha@tavad iti bruvan s@am@anyena 02604 upadar@sana-m@atre@na nitya@m @sabda@m pratipadyate. 02605 s@am@anyasya api nityasya aindriyakatve apy anitye gha@te dar@san@at 02606 sa@m@sayita@h sy@at. 02607 j@a@dy@at pratipadyeta api iti cet, tath@a api ki@m s@am@anyasya upadar@sanena. 02608 evam eva nitya@h @sabda iti vaktavya@m ja@dasya 02609 pratipattau vic@ara-abh@av@at. 02610 na ca nitya-s@am@anya-upadar@sanena tad-dharma@m @sabde pratipadyam@ane 02611 pratipak@za-dharma-abhyanuj@j@ato bhavati, anitya@h 02612 @sabda iti ca vadato nitya@h @sabda ity @a@jjasa@h pratipak@za@h 02613 sy@at, na nitya@m s@am@anyam iti. 02614 tasm@ad aindriyakatvasya nitya-anitya-pak@za-v@rtter vyabhic@ar@ad 02615 as@adhana-a@ggasya up@ad@an@an nigraha-arha@h, na pratipak@za- 02616 dharma-anuj@jay@a anena prak@are@na pratij@j@ah@ane@h. 02617 pratij@j@a-artha-prati@zedhe dharma-vikalp@at tad-artha-nirde@sa@h 02618 pratij@j@a-antaram pratij@j@ato artho anitya@h @sabda aindriyakatv@ad 02619 ity eva, tasya hetu-vyabhic@ara-upadar@sanena prati@zedhe 02620 k@rte dharma-bheda-vikalp@at s@am@anya-gha@tayo@h sarvagatatva- 02701 asarvagatatva-dharma-vikalpena pratij@j@a-antara@m karoti, yath@a 02702 gha@to asarvagato anitya eva @sabdo apy asarvagato anitya 02703 iti. etat pratij@j@a-antara@m n@ama nigrahasth@ana@m s@adhana-s@amarthye 02704 apy aparij@j@an@at. sa hi p@urvasy@a anitya@h @sabda iti 02705 pratij@j@ay@a@h s@adhan@aya uttar@am asarvagata@h @sabda iti pratij@j@am 02706 @aha. tad-dar@san@aya tad-artha-nirde@sa ity @aha. tad-artha@h 02707 p@urva-ukta-s@adhya-siddhy-artha uttara-pratij@j@a-nirde@sas tad-artha- 02708 nirde@sa@h. na ca pratij@j@a pratij@j@a-antara-s@adhane samarth@a 02709 iti nigrahasth@anam. 02710 atra api na evam-bruvat@a pratij@j@a-antara@m p@urva-pratij@j@a-s@adhan@aya 02711 ukta@m bhavati, ki@m tarhi vi@se@za@nam aindriyakatvasya 02712 heto@h s@am@anye v@rtty@a vyabhic@ara udbh@avite asarvagatatve 02713 saty aindriyakatvasya hetor vi@se@za@na-up@ad@ane vyabhic@ara@m 02714 pariharati. na puna@h pratij@j@a-antaram @aha, asarvagatatvasya 02715 @sabde siddhatv@at pratij@j@ay@a@s ca s@adhya-nirde@sa-lak@za@natv@at. 02717 yad apy ukta@m p@urva-pratij@j@a-s@adhan@aya uttar@a@m pratij@j@am 02718 @aha iti tad apy ayuktam. na hi pratij@j@a pratij@j@a-s@adhan@aya 02719 ucyam@an@a pratij@j@a-antara@m bhavati, ki@m tarhi hetv-@ader ananyatama@h. 02720 s@adhya-s@adhan@aya up@ad@an@at s@adhana-nirde@sa@h sa 02801 sy@an na s@adhya-nirde@sa@h. ud@ahara@na-s@adharmya-@ade@s ca hetu-lak@za@nasya 02802 asarvagatve bh@av@at pratij@j@a-lak@za@nasya ca abh@av@at, hetutvam 02803 asarvagatve prayukta@m na pratij@j@a-antaratvam. atyanta- 02804 asambaddha@m ca ida@m pratij@j@a@m pratij@j@a-s@adhan@aya @aha iti. 02805 yo hi pr@ak pratij@j@am uktv@a hetu-ud@ahara@na-@adika@m vaktu@m 02806 j@an@ati, sa ki@mcid anukrama@m s@adhanasya j@an@aty eva hi, j@anan 02807 katham avikala-anta@hkara@na@h pratij@j@am eva pratij@j@a-s@adhan@aya 02808 up@adad@ita. up@adadat@a ca anena pratij@j@a-m@atre@na siddhir 02809 i@z@t@a bhavati, tata@s ca na pr@ag api hetu@m br@uy@at. 02810 eva@mprak@ara@n@am asambaddh@an@a@m parisa@mkhy@atum 02811 a@sakyatv@at, lak@za@na-niyamo apy asambaddha eva pratij@j@a- 02812 antara-abhidh@ane pratij@j@a-antara@m n@ama nigrahasth@anam iti. 02813 asambaddha-abhidh@ana@m nigrahasth@anam iti eva@mprak@ar@a@n@am 02814 ekam eva lak@za@na@m v@acya@m sy@at. na ca eva@mvidha@h 02815 ka@scid viv@ade@zu d@r@z@ta-p@urvo vyavah@aro yena tad-artha@m 02816 yatna@h kriyate. na ca b@ala-pral@apa-anudi@sya @s@astra@m pravartate 02817 prav@rttau ca k@a ni@z@th@a te@z@am ani@z@t@an@at. d@r@syate ca 02818 vidu@z@am api na atinir@upa@n@ad asiddha-abhidh@anam iti. vyavah@ara- 02819 dar@san@at t@ad@r@sa@m par@ajaya-adhikara@na@m vyavasth@apyate. 02901 tasm@ad iha api yadi niv@rtta-@ak@a@gk@ze v@adini paro anaik@antikat@am 02902 udbh@avayet, as@adhana-a@ggasya anaik@antikasya abhidh@an@an 02903 nigrahasth@ana@m v@adina@h, eva@m yadi prativ@ad@i sat s@am@anyam 02904 aindriyaka@m nitya@m ca pram@a@nena pratip@adayitu@m 02905 @saknuy@at. anudi@sya-apram@a@naka@m @s@astra-upagama@m pram@a@nena 02906 e@z@am arth@an@am apratip@adane na bh@uta-do@za-udbh@avanam iti 02907 na ka@scit par@ajayo abhyupagama-m@atre@na vastu-siddher abh@av@at 02908 prativ@adin@a do@zasya apratip@aditatv@at. pram@a@nair asamarthita- 02909 s@adhana-abhidh@an@at tu jet@a api na bhavati iti. 02910 anitya-@ak@a@gk@ze punar v@adini na ka@scid do@zo vi@se@za@na-abhidh@anena 02911 heto@h samarthana-upakram@at. 02912 pratij@j@a-hetvor virodha@h pratij@j@a-virodha@h. yath@a gu@na-vyatirikta@m 02913 dravyam iti pratij@j@a, r@upa-@adibhyo artha-antarasya anupalabdher 02914 iti hetu@h, so aya@m pratij@j@a-hetvor virodha@h. etena 02915 eva pratij@j@a-virodho apy ukto yatra pratij@j@a sva-vacanena 02916 virudhyate, yath@a @srama@n@a garbhi@n@i, na asty @atm@a iti v@a, hetu- 02917 virodho api yatra pratij@jay@a hetur virudhyate, yath@a sarva@m 02918 p@rthak sam@uhe bh@ava-@sabda-prayog@ad iti. etena pratij@jay@a 02919 d@r@z@t@anta-virodho api vy@akhy@ata@h. heto@s ca d@r@z@t@anta-@adibhir 02920 virodha@h pram@a@na-virodha@s ca pratij@j@a-hetvor vaktavya@h. 03001 para-pak@ze sva-siddhena gotva-@adin@a anaik@antika-codan@ad 03002 virodha@h, ya@h para-pak@za@m sva-siddhena gotva-@adin@a vyabhic@arayati, 03003 tad viruddham uttara@m veditavyam sva-pak@za-anapek@za@m 03004 ca, ya@s ca sva-pak@za-anapek@za@m hetu@m prayu@gkte 03005 anitya@h @sabda aindriyakatv@ad iti, tasya sva-siddhasya gotva-@ader 03006 anityatva-virodh@ad viruddha@h. ubhaya-pak@za-sampratipannas 03007 tv anaik@antika@h, yad ubhaya-pak@za-pratipanna@m vastu, 03008 tena anaik@antika-codan@a iti. 03009 atra api pratij@j@ay@a@h s@adhana-v@akye prayoga-prati@zedh@at 03010 tad-@a@srayas tat-k@rto v@a hetu-d@r@z@t@antayor na virodha iti na pratij@j@a- 03011 virodho n@ama ki@mcit nigrahasth@anam. 03012 sy@ad etat, asaty api pratij@j@a-prayoge gamyam@ano api pratij@j@a- 03013 hetvor virodho bhavati, yath@a r@upa-@adibhyo artha-antarasya anupalabdhi@h 03014 tad gu@na-vyatiriktam, na upalabhyate ca r@upa-@adibhyo 03015 artha-antara@m dravyam ity ukte api gamyata eva s@adhya- 03016 s@adhanayor virodha@h; katha@m tato artha-antarasya-anupalabdhis 03017 tad-vyatireka@s ca iti. 03018 satyam, sy@ad aya@m virodha@h, yadi hetu@h s@adhya-dharma- 03101 viparyaya@m s@adhayet. yadi hy upalabdhi-lak@za@na-pr@aptatvena 03102 upagatasya sato dravyasya r@upa-@adi-pratibh@asa-vivekena sva- 03103 pratibh@asa-anupalabdhi@h, tat tad-vyatireke@na na asti iti i@z@ta-vyatireka- 03104 viparyaya-s@adhan@ad viruddho hetur asm@abhir ukta eva iti 03105 bhavaty eva ida@m nigraha-adhikara@nam, yady eva@mvidha@h pratij@j@a- 03106 hetvor virodha i@z@ta@h. atha punar asya upalabdhi-lak@za@na- 03107 pr@aptir lupyate, tad@a na ka@scit pratij@j@a-hetvor virodha@h, 03108 vyatirikt@an@am api bh@av@an@a@m kuta@scid viprakar@zi@n@a@m tad- 03109 vyatireke@na anupalabdh@av api vyatirekasya bh@av@at. 03110 yad ukta@m pratij@j@ay@a@h sva-vacana-virodhe pratij@j@a-virodha 03111 iti tatra idam eva nigraha-adhikara@nam as@adhana-a@gga- 03112 bh@ut@ay@a@h pratij@j@ay@a@h s@adhana-v@akye prayoga@h; na virodha@h 03113 tad-adhikara@natv@at. yadi pratij@j@a-anapek@zo virodha@h sy@at, sy@at 03114 par@ajaya-@a@sraya@h. pratij@j@a-adhikara@natve punas tat-prayogak@rta 03115 eva par@ajayo asya prast@ava-upasa@mh@ara-avas@anatv@at. vyartha@m 03116 virodha-udbh@avana@m par@ajita-par@ajaya-abh@av@ad bhasm@ik@rta-prajvalana-vat. 03117 ye tu kecid vic@ara-prasa@gge@zv ekatra s@adhye bahavo 03118 hetava ucyante, te@z@a@m vikalpena tat-s@adhya-s@adhan@aya 03119 v@rtte@h s@amarthyam anyath@a dvit@iyasya vaiyarthy@at. yadi hi 03120 tatra apy eka-prayogam antare@na aparasya prayogo na sambhavet, 03121 na tad@a dvit@iyasya ka@scit s@adhana-artha@h prat@ita-pratip@adana- 03122 abh@av@at. tasm@an na pratij@j@ay@a@h sva-vacana-virodho n@ama 03123 ki@mcit nigrahasth@anam. 03201 na ca na asty @atm@a ity atra ka@scit pratij@j@a-virodha@h na asty @atma- 03202 @sabd@arthasya bh@ava-up@ad@anatva-ni@zedh@at. @sabd@artha-ni@zedhe 03203 hi virodha@h sy@at. na ca sva-lak@za@na@m @sabd@artha iti. 03204 ya@h puna@h pratij@jay@a b@adhan@ad hetu-virodha ukta@h, yath@a 03205 sarva@m p@rthak sam@uhe bh@ava-@sabda-prayog@ad iti, na atra 03206 pratij@j@ay@a@h prayoga@h, na api hetor, yena virodha@h sy@at, ki@m 03207 tarhi pratip@adita-artha-upadar@sanena upasa@mh@ara-vacanam etasm@at. 03209 anyair eva hetubhi@h @sabdasya eka-vi@se@za-anabhidh@anam 03210 aneka-artha-s@am@anya-abhidh@ana@m ca pratip@adya sarvasya @sabd@arthasya 03211 n@an@a-artha-r@upatay@a eka-vastu-vi@se@za-svabh@avat@a-bh@avam 03212 upadar@sayan @sabd@artham adhik@rtya sarva@m p@rthag 03213 iti br@uy@at. etena tad-virodha@h pratyukta@h. d@r@z@t@anta-upadar@sana@m 03214 ca etad anitya@h @sabda@h k@rtaka-anityatv@ad iti yath@a. kvacid 03215 arthe vipratipattau prasiddham aneka-artha-s@am@anye @sabda- 03216 prayogam upadar@sya pratip@adita-vipratipatti-sth@ana@h s@am@anyena 03217 upasa@mharati sarva@m p@rthag iti. 03218 yadi d@r@z@t@anta-prayoga@h ki@m @rjun@a eva tat-prayoga-krame@na 03219 na prayukto vipratipatti-vi@zaya@s ca ki@m na dar@sita iti cet, na, 03220 sam@asa-nirde@s@at, evam api prayoga-dar@san@ad as@adhana-v@akyatv@ac 03221 ca. ata eva na pratij@jay@a hetor b@adhanam. na ca ekam 03222 eva ki@mcin na asti iti bruv@a@na@h ka@scit tat-samuccaya-r@upam 03223 eka@m sam@uham icchati yena virodha@h sy@at. 03301 yo api yugapat @za@tkena yog@ad ity @adin@a param@a@nor 03302 bhedam @aha, na tasya apy eka@h samuccaya-r@upa@h s@adhayitum 03303 i@z@ta@h, ki@m tarhy abh@ava eva eka-aneka-prati@zedh@at. ata@h so api 03304 na sam@uhas tasya i@z@ta@h, na tatra @sabda iti na virodha@h. 03305 na virodho aya@m p@urvak@at pratij@j@a-hetu-virodh@at bhidyate 03306 yena p@rthag ucyeta. tatra hetu-pratij@j@ayor b@adhanam, iha 03307 pratij@jay@a hetor ity asti bheda iti cet, artha-virodhe hi hetu- 03308 pratij@jayor b@adhyab@adakabh@ava@h sy@at. sarvo artha-virodho 03309 dvi@zv ity api paraspara@m b@adhakam eka-artha-sa@mnidh@av apara- 03310 arth@a-sambhav@at. tatra hetu-pratij@j@ayo@h p@rthag b@adha-ud@ahara@nayor 03311 na ka@scid artha-bheda@h. 03312 api ca aya@m viruddho aviruddho v@a sati hetu-prayoge vyadhikara@natv@ad 03313 asiddha ity asiddhat@a hetor nigrahasth@anam. 03314 sa khalu ucyam@ana eva atad-dharmatay@a prat@ito vaktu@h par@ajayam 03315 @anayati. par@ajite tasmi@ms tad-artha-virodha-cintay@a na 03316 ki@mcit. 03317 api ca sarvatra aya@m pratij@j@a-hetvor virodha@h sambhavan 03318 na dvay@i@m hetu-do@za-j@atim atipatati viruddhat@am asiddhat@a@m 03319 ca iti. viruddhat@a siddhe hetor dharmi@ni bh@ave s@adhya-dharma- 03320 viparyaya eva bh@avena pratij@j@a-artha-virodh@at. asiddhat@a 03401 punar dharmi@ni pratij@j@at@a-artha-siddhau viruddhayo@h svabh@avayor 03402 ekatra asambhav@at. na ca anyath@a virodha@h. 03403 asiddhe dharmi-svabh@ave abhihitayor hetu-pratij@j@a-arthayor 03404 virodh@ad virodha-sambhava iti cet, apram@a@na-yoge tu ubhayor 03405 dharmi@ni sa@m@saya@h. tath@a sati hetor dharmi@ni bh@ava-sa@m@saye 03406 asiddhat@a eva hetu-do@za ity asiddha-viruddh@abhy@am anyo 03407 na pratij@jay@a virodho n@ama par@ajaya-hetu@h. asiddha-viruddhe 03408 ca hetv-@abh@asa-vacan@ad eva ukta iti na p@rthak pratij@j@a-virodho 03409 vaktavya iti. 03410 ubhaya-@a@sritatv@ad virodhasya vivak@z@ato anyatara-nirde@sa iti 03411 cet, sy@ad etat pratij@j@a-hetvor virodha iti pratij@j@a-het@u @a@sritya 03412 ubhaya-@a@srayo bhavati. tatra yad@a pratij@j@a-virodho vivak@zitas 03413 tad@a pratij@j@a-virodha iti ucyate, yad@a pratij@j@ay@a hetor v@a 03414 virodhas tad@a viruddho hetur iti. ata@h pratij@j@a-virodho hetu-virodho 03415 v@a ity ado@za@h. tatra hetor ud@ahara@na@m nitya@h @sabda 03416 utpatti-dharmakatv@ad iti, pratij@j@a-virodhasya na asty @atm@a iti, 03417 pratij@j@a-hetvo@h paraspara-viruddha-ud@ahara@na@m gu@na-vyatiriktam 03418 ity @adi, pratij@jay@a hetu-virodha-ud@ahara@na@m na asty eko 03419 bh@ava ity @adikam iti. 03420 na, sarvatra hetv-apek@zasya virodhasya hetv-@abh@asa-anatikram@at, 03421 yathokta@m pr@ak. anapek@ze ca kevale svata@h pratij@j@a- 03422 virodhe vivak@zite pratij@j@a-hetvor virodha iti hetu-graha@nam 03501 asambaddham. na ca utpatti-dharmakatv@an nityam ity 03502 atra api hetu-virodho yukta@h, pratij@jay@a hi hetor b@adhane 03503 hetu-virodha@h. iha tu hetun@a pratij@j@a b@adhyata iti pratij@j@a-virodho 03504 yukta@h, ubhaya-@a@sraye api virodhe b@adhyam@ana-vivak@zay@a 03505 tad-virodha-vyavasth@apan@at. 03506 yad apy uktam etena pratij@jay@a d@r@z@t@anta-virodha-@adayo api 03507 vaktavy@a bha@n@d@alekhyany@ayena iti tatra api pak@z@ik@rta-dharma- 03508 viparyayavati d@r@z@t@ante virodha@h sy@at. viruddhe ca d@r@z@t@ante 03509 yadi pak@za-dharmasya v@rttir ananya-s@adh@ara@n@a pras@adhyate, 03510 viruddhas tad@a hetv-@abh@asa@h s@adh@ara@n@ay@am apras@adhite v@a 03511 tad-v@rtti-niyame anaik@antika@h av@rttau v@a as@adh@ara@na@h. 03512 viruddha-d@r@z@t@ant@a-v@rttau viparyaya-v@rttau ca hetor na 03513 ka@scid hetu-do@zo d@r@z@t@anta-virodha@s ca pratij@jay@a iti cet, na, 03514 tad api sa@m@saya-hetutva-anativ@rtter d@r@z@t@anta-virodho hi pratij@j@ay@a@h 03515 s@adharmye do@za@h, na vaidharmye, abhimatatv@at. 03516 s@adharmya-d@r@z@t@ante ca vipar@ita-dharmavati vastuta@h s@adhy@a-avyabhic@are 03517 api hetor na avyabhic@ara-dharmat@a @saky@a dar@sayitum 03518 iti na apradar@sita-avin@abh@ava-sambaddh@ad hetor ni@scaya@h. 03519 tan na pratij@jay@a d@r@z@t@anta-virodho hetv-@abh@as@an ativartate. 03601 ubhayath@a api do@zo astv iti cet, na na hetu-do@zasya pr@ak 03602 prasa@ggena par@ajitasya do@za-antara-anapek@za@n@at. vi@se@ze@na s@adhana- 03603 avayava-anukrama-niyama-v@adina ud@ahara@na-s@adharmya@m 03604 hetu-lak@za@na@m viruddhe d@r@z@t@ante na sambhavati iti pr@ak 03605 prayuktasya hetor do@ze@na par@ajaya iti na uttara-d@r@z@t@anta-apek@zay@a 03606 virodha@s cint@am arhati. hetor api d@r@z@t@anta-virodhe as@adh@ara@natva@m 03607 viruddhatva@m v@a vaidharmye yadi v@rtti@h sy@at. 03608 pram@a@na-virodhe tu heto@h, yath@a na dahano agni@h @saity@ad 03609 ity @adi hy asiddho hetv-@abh@asa@h. 03610 pratij@j@ay@a@h pram@a@na-virodha@h sva-vacana-virodhena vy@akhy@ata 03611 iti. 03612 sarva ete s@adhana-virodh@a hetv-@abh@ase@zv eva antarbhavanti 03613 iti hetv-@abh@asa-vacanena eva ukt@a@h. 03614 yat tu viruddham uttara@m para-pak@ze sva-siddhena gotva-@adin@a 03615 anaik@antika-codan@a iti, tad asambaddham eva. yadi hi sva-siddhena 03616 gotva-@adin@a parasya vyabhic@ara-siddhim @ak@a@gk@zeta, 03617 tasya tat sva-pak@za-viruddha@m na abhimatam iti virodha 03618 yujyeta. sa hi svaya@m pratipanne gotve hetu-v@rtte@h sa@m@say@ano 03619 apratipattim @atmanas tath@a khy@apayati. sa ca hetu@h 03620 saty asati gotve apras@adhita-s@adhana-s@amarthya@h sa@m@saya-hetutv@ad 03701 anaik@antika eva pras@adhite tu s@amarthye gotve 03702 av@rtty@a hetor na sa@m@saya eva sarva-sa@m@saya-prak@ar@a@n@a@m 03703 parih@are@na samarthan@at. etena sva-pak@za-anapek@za-hetu-prayogasya 03704 anaik@antikat@a vy@akhy@at@a, so api sva-abhimata-nitya-gotva- 03705 v@rtti@m hetum anityatve bruv@a@no asamarthita-s@adhana-a@ggatay@a 03706 sa@m@saya-hetum eva @aha iti. yat punar uktam ubhaya-pak@za-sampratipannena 03707 vastun@a anaik@antika-codan@a iti, tatra apy ava@sya@m 03708 sa@m@saya-hetutva-mukhena eva anaik@antiko vaktavya@h. tad 03709 asamarthite anyatra api tulyam iti na ubhaya-siddha-itarayor anaik@antikatvair 03710 vi@se@za@h. 03711 yad apy uktam, d@r@z@t@anta-@abh@asa-hetv-@abh@asa-p@urvakatv@at 03712 tad-abhidh@anena eva ukt@a iti na p@rthag nigrahasth@ane@zu ukt@a iti, 03713 tad apy avayava-antara-v@adino ayuktam. yo avayava-antara@m 03714 d@r@z@t@anta@m hetor @aha, tasya na hetv-@abh@asa-ukty@a d@r@z@t@anta-@abh@asa- 03715 uktir vy@apy@a tad-vacanena gamyam@anasya tasm@at s@adhana-antara- 03716 abh@ava-prasa@gg@at. d@r@z@t@anta-@abh@as@an@a@m hetv-@abh@ase@zv 03717 antarbh@av@ad d@r@z@t@antasya api het@av antarbh@ava i@z@to bhavati, 03718 tath@a ca na d@r@z@t@anta@h p@rthak s@adhana-avayava@h sy@ad ap@rthag-v@rtte@h. 03719 yo d@r@z@t@anta-s@adhyo arthas tasya het@av antarbh@av@ad 03720 hetun@a eva s@adhita iti na d@r@z@t@antasya p@rthak ki@mcit s@amarthyam. 03801 api ca na ki@mcit p@urva-pak@za-v@adino hetv-@abh@asa-asa@mspar@ze 03802 ny@ayya@m nigrahasth@anam asti iti tat-sambandh@ini sarv@a@ny 03803 eva hetv-@abh@asa-vacanena eva ukt@ani iti na p@rthag v@acy@ani 03804 syu@h. artha-antara-gamana-@ader api hetor as@amarthya eva sambhav@at. 03805 na hi samarthe hetau s@adhye ca siddhe artha-antara- 03806 gamana@m ka@scid @arabhate asamarthasya mithy@a-prav@rtter iti. 03807 pak@za-prati@zedhe pratij@j@at@a-artha-apanayana@m pratij@j@a-sa@mny@asa@h. 03808 ya@h pratij@j@atam artham anitya@h @sabda aindriyakatv@ad 03809 iti s@am@anya-v@rtty@a hetor vyabhic@ara-pradar@sanena 03810 prati@zedhe k@rte ka evam @aha anitya@h @sabda iti parityajati, 03811 tasya pratij@j@a-sa@mny@aso n@ama nigrahasth@anam iti. 03812 atra api yady udbh@avite api hetor vyabhic@are na sa pak@za@m 03813 parityajati, ki@m na g@rhyeta. nig@rh@ita eva hetv-@abh@asa-abhidh@an@ad 03814 iti cet, kim id@an@im uttara-pratij@j@a-s@a@mny@asa-apek@zay@a, 03815 tasya tad eva adya@m nigrahasth@anam iti kim anyair 03816 a@sakya-paricchedai@h kl@iba-pral@apa-ce@z@titair. upanyastair eva@m 03817 hy atiprasa@gga@h sy@at. pak@za-prati@zedhe t@u@z@n@i@mbhavatas 03818 t@u@z@n@i@mbh@avo n@ama nigrahasth@anam prapal@ayam@anasya 03901 prapal@ayitva@m n@ama nigrahasth@anam ity evam @ady api v@acya@m 03902 sy@at, tasm@ad etad apy asambaddham iti. 03903 avi@se@za-ukte hetau prati@ziddhe vi@se@zam icchato hetv-antaram. 03904 nidar@sanam eka-prak@rti ida@m vyakta@m parim@a@n@at, m@rt-p@urvak@a@n@a@m 03905 @sar@ava-prabh@rt@in@a@m d@r@z@ta@m parim@a@nam iti. asya 03906 vyabhic@are@na pratyavasth@ana@m n@an@a-pr@ak@rt@in@am eka-prak@rt@in@a@m 03907 ca d@r@z@ta@m parim@a@nam iti eva@m pratyavasthita @aha 03908 eka-prak@rti-samanvaya-vik@ar@a@n@a@m parim@a@na-dar@san@at sukha- 03909 du@hkha-moha-samanvita@m hi ida@m sarva@m vyakta@m parimita@m 03910 g@rhyate. tasya prak@rty-antara-r@upa-samanvaya-abh@ave saty eka- 04001 prak@rtikatvam iti. tad idam avi@se@za-ukte hetau prati@ziddhe vi@se@za@m 04002 bruvato hetv-antara@m bhavati. sati ca hetv-antara-bh@ave 04003 p@urvasya hetor as@adhakatv@an nigrahasth@anam. 04004 atra api p@urvasya eva hetor anaik@antikasya abhidh@an@an nig@rh@ite 04005 hetv-antara-cint@a kva upayujyate. yadi pr@ak-s@adhana-v@ad@i 04006 hetum anaik@antikam uktv@a datta-uttara-avasara@h, tena eva nig@rhyate 04007 adatta-uttara-avasara@h, hetv-antara-abhidh@ane api na nigraham 04008 arhaty avir@am@at. 04009 prak@rt@ad arth@ad apratibaddha-artham artha-antaram. yathokta- 04010 lak@za@ne pak@za-pratipak@za-parigrahe hetuta@h s@adhya-siddhau 04011 prak@rty@ay@a@m kury@an nitya@h @sabdo aspar@satv@ad iti hetu@h, 04012 hetu@s ca n@ama hinoter dh@atos tu-@sabde pratyaye k@rd-anta@m 04013 padam. pada@m ca n@ama-@akhy@ata-upasarga-nip@at@a iti prastutya 04014 n@ama-@ad@ini vy@aca@z@te, idam artha-antara@m n@ama nigrahasth@anam 04015 abhyupagata-artha-asa@mgatatv@ad iti. 04016 ny@ayyam etan nigrahasth@anam, p@urva-uttara-pak@za-v@adino@h 04017 pratip@adite do@ze prak@rta@m parityajy@a-s@adhana-a@gga-vacanam 04018 ado@za-udbh@avana@m ca. s@adhana-v@adino hy upanyasta-s@adhanasya 04101 samarthane kartavye tad ak@rtv@a aparasya prasa@ggena aprasa@ggena 04102 v@a atan-n@antar@iyakasya apy abhidh@ana@m par@ajaya- 04103 sth@anam uttara-v@adino api do@za-udbh@avana-m@atr@ad aparasya upak@zepa 04104 iti. 04105 var@na-krama-nirde@savan nirarthakam. yath@a nitya@h @sabdo 04106 jabaga@dada@satv@at jhabha@jgha@dhadha@zavad iti. s@adhana-anup@ad@an@an 04107 nig@rhyata iti. 04108 idam apy asambaddham, na hi var@na-krama-nirde@s@ad eva i@z@ta- 04109 artha-siddh@av @anarthakyam. yad eva ki@mcid as@adhana-a@ggasya 04110 vacanam, tad eva anarthaka@m s@adhya-siddhy-upayogino 04111 abhidheyasya abh@av@at ni@zprayojanatv@ac ca iti, prak@ara-vi@se@za-up@ad@anam 04112 asambaddham. 04113 vater up@ad@an@ad ado@za iti cet, sy@ad etat, var@na-krama-nirde@savad 04114 iti vatir atra up@atta@h so anyad@a apy ananur@upa@m g@rhnati ity 04115 ado@za iti. na, artha-antara-@ader nigrahasth@anasya avacana-prasa@gg@at, 04116 eva@m hi t@a na p@rthag v@acy@a nirarthakena eva abhidh@an@at. 04201 na s@adhya-siddh@av anarthaka@m nirarthakam, yasya na eva 04202 ka@scid artha@h, tan nirarthakam i@z@tam iti cet, yasya kasyacid 04203 av@adino api hi nirarthaka-abhidh@ane ki@m na nigraho nigraha- 04204 nimitta-avi@se@z@at. 04205 na, tasya iha aprast@av@ad iti cet, @ay@atam iha yo nirarthaka@m 04206 brav@iti, tasya tena eva nigraha iti. tat tulya@m sarvasya as@adhana- 04207 a@gga-v@adina iti. sa sarvo nirarthaka-abhidh@ayy anena eva 04208 nigrahasth@anena nigraha-arha@h. 04209 na ca var@na-krama-nirde@sa@h sarvatra nirarthaka@h kvacit- 04210 prakara@ne tasya api arthavattv@at. tasm@ad atra eva asya @anarthaky@at 04211 nigrahasth@anatvam. 04212 api ca atyalpam idam ucyate var@na-krama-nirde@so nigrahasth@anam 04213 iti kapola-v@adita-kak@za-gha@t@titakam ity evam-@ad@in@am 04214 api v@acyatv@at. 04215 par@zat-prativ@adibhy@a@m trir-abhihitam apy avij@j@atam 04216 avij@j@ata-artham. yad v@akya@m par@zad@a prativ@adin@a ca trir-abhihita@m 04217 na vij@j@ayate @sli@z@ta-@sabdam aprat@ita-prayogam atidruta- 04218 ucc@aritam ity evam @adin@a k@ara@nena, tad avij@j@ata-artham, as@amarthya- 04301 sa@mvara@n@aya prayukta@m nigrahasth@anam iti. 04302 na ida@m nirarthak@ad bhidyate. sa yadi prak@rta-artha-sambaddha@m 04303 gamakam eva kury@at, na asya-as@amarthyam, tatra 04304 j@a@dy@at par@zad-@adayo na pratipadyanta iti na vidv@an nigraham 04305 arhati. 04306 par@zat-praj@j@am aparikalpya vacan@an nigraha-arha eva iti cet, 04307 ny@ayav@adino j@a@dy@ad uktam aj@anan ki@m na prativ@ad@i nig@rhyate. 04308 j@a@dy@at par@zad-@ader avij@j@ata-pratip@adana-as@amarthya iti vijet@a na 04309 sy@an na nigraha-arha@h. asambaddha-abhidh@ane nirarthakam 04310 eva iti na p@rthag avij@j@ata-artha@m n@ama nigrahasth@anam iti. 04311 paurv@aparya-ayog@ad apratibaddha-artham ap@arthakam. yatra 04312 anekasya padasya v@akyasya v@a paurv@aparye@na yogo 04313 na asti ity asambaddha-arthat@a g@rhyate, tat samud@aya-arthasya ap@ay@ad 04314 ap@arthakam, da@sa-d@a@dima-@adi-v@akya-vat. 04401 ida@m kila pad@an@am asambandh@ad asambaddha-var@n@an 04402 nirarthak@at p@rthag uktam nanv evam asambaddha-v@akyam 04403 api p@rthag v@acya@m sy@at. na ubhaya-sa@mgrah@at ap@arthakam, 04404 nirarthakasya api sa@mgraha-prasa@gg@at. eva@mvidh@ac ca vi@se@za- 04405 sam@a@sray@at p@rthag-nigrahasth@ana-lak@za@na-pralapane atiprasa@ggo 04406 apy ukta@h. na ca sa@mgraha-nirde@se ki@mcid do@za@m pa@sy@ama@h 04407 prabhede v@a gu@na-antaram iti yat ki@mcid etat. 04408 avayava-vipary@asa-vacanam apr@aptak@alam. pratij@j@a-@ad@in@a@m 04409 yath@alak@za@nam artha-va@s@at krama@h, tatra avayav@an@a@m viparyaye@na 04410 abhidh@ana@m nigrahasth@anam. 04411 na, evam api siddher iti cet, na prayoga-apeta-@sabda-tulyatv@at. 04412 yath@a gaur ity asya padasya arthe go@n@i iti prayujyam@ana@m 04413 pada@m kakuda-@adimantam artha@m pratip@adyati iti. na @sabda-anv@akhy@ana@m 04414 vyartham, anena padena go-@sabdam eva pratipadyate, 04415 go-@sabd@at kakuda-@adimantam artham; tath@a pratij@j@a-@ady- 04416 avayava-viparyaye@na anup@urv@i@m pratipadyate, @anup@urvy@a 04501 ca artham iti, tath@a hi p@urva@m karma-up@ad@iyate tata@h kara@na@m 04502 m@rt-pi@n@da-@adika@m loka iti. 04503 tad etad unmattasya unmatta-sa@mvar@nanam iva prayoga-apeta- 04504 @sabda-vad etad iti. yadi go@n@i-@sabd@at kakuda-@adimaty 04505 arthe prat@iti@h, @sabda-anv@akhy@ana-prayatnena artha@m na pa@sy@ama@h. 04507 go@n@i-@sabdasya artha-pratip@adane as@amarthy@at pratip@adaka- 04508 vyutpatty-artham anv@akhy@anam iti cet, nanu go@n@i-@sabd@ad api 04509 loke prat@itir d@r@z@t@a. satya@m d@r@z@t@a, na tu s@ak@z@ad ity uktam. 04510 uktam etan na punar yuktam, str@i-@s@udr@a@n@am ubhaya-prat@iter 04511 abh@av@at. ya@h khalu ubhaya@m vetti @sabdam apa@sabda@m ca, sa 04512 eva@m pratipadyate. yas tu nakka-@sabda@m mukka-@sabdam eva 04513 v@a vetti, na n@as@a-@sabdam, sa katham apa@sabd@ac @sabda@m pratipadya 04514 tato artha@m pratipadyeta. d@r@z@t@a ca anubhaya-vedino api 04515 prat@itir iti na para@mparay@a prat@iti@h. 04516 arthe asamarthasya @sabde api prat@iti-janana-as@amarthy@ac ca. 04517 na hy arthe api v@acakatva@m n@ama anyad eva tad-vi@zaya-prat@iti- 04518 janan@at. apa@sabda@s cec @sabde prat@iti@m janayet, artha eva 04519 ki@m na janayati. na hy etasya arth@at ki@mcid bhaya@m pa@sy@amo 04520 yena ta@m pariharet. 04601 ak@rta-samayasya @sabde apy aprat@iti-janan@ac ca. na hy 04602 ayam apa@sabda@h @sabde api svabh@avata@h prat@iti@m janayaty 04603 adar@san@at, samayata eva tu janayet. samaya-va@s@ad vartam@ano 04604 artha eva ki@m na pravartate. eva@m hi pratipatti-para@mpar@a- 04605 pari@srama@h parih@rto bhavati. 04606 viparyaya-dar@san@ac ca. @sabd@ad artham apratipadyam@an@a@h 04607 apa@sabdair eva bahula@m vyutpadyam@an@a loke d@r@syante 04608 iti vyartha@m @sabda-anu@s@asanam. 04609 na vyartha@m sa@msk@rta-@sabda-vyutpatty-arthatv@ad iti cet, 04610 ko aya@m @sabd@an@a@m sa@msk@ara@h. na hy e@z@a@m praj@j@a-b@ahu-@sruty- 04611 @adika@m sa@msk@ara@m pa@sy@ama@h, na apy e@z@am ek@antena 04612 @sravyat@a, na apy artha-praty@ayane ka@scid ati@saya@h. na 04613 dharma-s@adhanat@a mithy@a-v@rtti-codanebhya@h sa@msk@rtebhyo 04614 apy adharma-utpatte@h, anyebhyo api viparyaye dharma-utpatte@h. 04615 @sabdasya suprayog@ad eva svarga-modana-gho@za@n@a vacana-m@atram. 04616 na ca eva@mvidh@an @agam@an @adriyante yuktij@j@a@h. na ca 04617 d@ana-@adi-dharma-s@adhana-codan@a-@s@unya-kevala-@sabda-suprayog@an 04618 naraka-p@atam iti bruv@a@nasya kasyacin mukha@m vakr@ibhavati. 04619 tasm@an na sa@msk@rto n@ama ka@scic @sabda@h. 04701 @si@z@ta-prayoga@h sa@msk@ara iti cet, ke @si@z@t@a@h. ye vidita-vedyat@a- 04702 @adi-gu@na-yukt@a@h. ka@h punar e@z@a@m gu@na-utkar@za-anapek@zo al@ika-nirbandha@h, 04703 yat te am@un eva @sabd@an prayu@jjate, na apar@an. na 04704 ca atra ka@scic @sabde parok@za@h s@ak@z@i, yata idam eva@m ni@scinuma@h 04705 prayu@jjate n@ama @si@z@t@a@h. nanv eva@m vaya@m gu@na-ati@sayam 04706 apa@syanta@h sa@msk@ara@m ke@z@a@mcic @sabd@an@am 04707 anumany@amahe, tad-anv@akhy@ana-yatna@m v@a, gu@na-ati@saya-abh@av@at. 04708 veda-rak@za-@adika@m ca aprayojanam eva atat-samaya-sth@ayina@h. 04709 saty api gu@na ati@saye na kara@n@iya eva anv@akhy@ane yatna@h 04710 tat-svabh@avasya anyato api siddhe@h, pr@ak@rta-apabhra@m@sa- 04711 drami@da-andhra-@adi-bh@a@z@a-vat. na hi pratide@sa@m bh@a@z@a@n@a@m 04712 ki@mcil lak@za@nam asti, atha ca samprad@aya-va@s@at t@a lokas 04713 tath@a eva pratipadyate t@as@a@m ca prayoga-bhra@m@sam tath@a 04714 sa@msk@rt@an@a@m @sabd@an@a@m prat@itir bhavi@zyati iti. ja@da-prav@rttir 04715 eva e@z@a, y@a @sabd@an@a@m lak@za@ne prav@rtti@h. 04801 avayava-viparyaye api yadi te@z@a@m vacan@an@a@m sambandha-prat@itir, na 04802 viparyayo na apy artha-aprat@iti@h s@amarthy@at. na hy atra ka@scit 04803 samaya@h praty@ayana-avi@se@ze apy evam eva avayav@a@h prayoktavy@a 04804 iti. 04805 sa eva te@z@a@m kramo yath@avasthitebhyo artha-prat@itir bhavati iti 04806 na viparyay@at prat@iti@h, tata @anup@urv@i-pratipatty@a prat@itir 04807 iti cet, na aprat@iyam@ana-sambandhebhya @anup@urv@i-pratipatti@h. 04808 ye@z@a@m @sabd@an@a@m ka@scit sambandho j@ayate, idam iha 04809 sambadhyata iti te@zu vidita-sambandhe@zu ka@h kasya p@urvo 04810 aparo v@a krama@h, yena krame@na vyavasth@apyeran. sambandha- 04811 pratipattau sa eva te@z@a@m krama@h, yo yath@avasthit@an@a@m 04812 sambandha@h prat@iyate. na hi v@akye@zu pad@an@a@m krama-niyama@h 04813 ka@scit, yath@a r@aj@ja@h puru@za@h, puru@zo raj@ja iti. y@avadbhi@h 04814 padair artha-parisam@apti@h tad@a eka@m v@akyam, yath@a 04815 devadatta g@am @anaya k@r@z@n@am iti. atra pad@an@a@m yath@ak@ama@m 04816 prayoge api na artha-prat@itau vi@se@za iti ka@scit krama-abhinive@sa@h. 04818 pratip@adita@m ca pratij@j@a-vacana-antare@na api yath@artha@m 04819 prat@itir bhavi@zyati iti prat@iyam@ana-arthasya ca @sabdasya prayoge 04820 atiprasa@gga@h. pari@si@z@te@zu ca sambandha@m pradar@sya 04901 dharmi@ni bh@ava@h pradar@syeta, dharmi@ni bh@ava@m pradar@sya 04902 sambandha@h pradar@syeta iti na niyama@h ka@scid ubhayath@a api 04903 prat@ity-utpatter ity uktam. aprat@iyam@ana-sambandhe@zu ca pade@zu 04904 na tebhya @anup@urvy@a api prat@itir iti na idam ap@arthak@ad 04905 bhidyata iti; na apr@aptak@ala@m p@rthag v@acya@m sy@ad iti. 04906 h@inam anyatamena apy avayavena ny@unam. yasmin v@akye 04907 pratij@j@a-@ad@in@am anyatamo avayavo na bhavati, tad v@akya@m 04908 h@ina@m s@adhana-abh@ave s@adhy@a-siddhe@h. 04909 na pratij@j@a-ny@una@m h@ina@m tad-abh@ave prat@iti-bh@av@ad iti 04910 pratip@aditam. h@inam eva tat ny@unat@ay@am api nigrah@ad ity 04911 apara@h. ya@h prat@iyam@ana-artham anarthaka@m @sabda@m prayu@gkte, 04912 sa nigraham arhet. na artha-upasa@mhitasya abhidh@at@a ity 04913 asam@ik@zita-abhidh@anam etat. ata eva ca pratij@j@ay@a na s@adhana- 04914 a@gga-bh@ava iti. 04915 hetu-ud@ahara@na-adhikam adhikam. ekena k@rtatv@ad anyatarasya 04916 @anarthakyam iti tad etan niyama-abhyupagame veditavyam. 04918 yatra eka-s@adhana-v@akya-prayoga-p@urvako vic@ara@h, tatra adhika- 04919 abhidh@anam anarthakam iti nigrahasth@anam. prapa@jca-kath@ay@a@m 04920 tu na ka@scid do@zo niyama-abh@av@ad iti. 05001 @sabd@arthayo@h punarvacana@m punaruktam anyatra anuv@ad@at. 05002 @sabda-punaruktam anitya@h @sabdo anitya@h @sabda iti. 05003 artha-punaruktam anitya@h @sabdo nirodha-dharmako dhv@ana 05004 iti. 05005 atra na @sabda-punarukta@m p@rthag v@acyam artha-punarukta- 05006 vacanena eva gatatv@at. na hy artha-bhede @sabda-s@amye api 05007 ka@scid do@za@h, yath@a 05008 hasati hasati sv@aminy uccai rudaty atiroditi / 05009 k@rta-parikara@m sveda-udg@ara@m pradh@avati dh@avati / 05010 gu@na-samudita@m do@za-apeta@m pra@nindati nindati / 05011 dhana-lava-parikr@ita@m yantra@m pran@rtyati n@rtyati //2// 05012 yath@a v@a yad yasmin bhavati bhavati, na bhavati na bhavati, 05013 tat tasya k@aryam, itarat k@ara@nam iti. 05014 gamyam@ana-artha@m punarvacanam api punarukta@m niyata- 05015 pada-prayoge s@adhana-v@akye yath@a pratij@j@a-vacanam iti. 05016 artha-punaruktena eva gata-arthatv@at na p@rthag v@acyam. ayam 05017 api niyata-s@adhana v@akya eva do@zo vaktavya@h, na vistara-kath@ay@am, 05018 vy@acak@z@a@no hi kad@acid asamyak-@srava@na-pratipatti- 05019 @sa@gkay@a s@ak@zi-prabh@rt@in@a@m puna@h punar br@uy@at, api na tatra 05020 ki@mcic chalam. 05021 na avi@zayatv@ad iti cet, na aya@m gurur na @si@zya iti na yatnata@h 05101 pratip@adaniya@h, yena puna@h punar ucyata iti punarvacane 05102 nigraha eva iti cet, na, s@ak@zi@n@a@m yatnena pratip@adyatv@at, 05103 tad-apratip@adane do@za-abhidh@an@at, pratip@adyasya @si@zyatv@at, 05104 vijig@i@zu-v@ada-prati@zedhatv@at, trir-abhidh@ana-vacan@at, punarvacana- 05105 prasa@gge samaya-niyama-abh@av@ac ca. 05106 na ca idam adhik@ad bhidyata iti na p@rthag v@acyam. viniyata- 05107 pada-prayoge hi s@adhana-v@akye @adhikya-do@za iti punarvacane 05108 api gata-arthasya-@adhikyam eva padasya iti. 05109 prapa@jca-kath@ay@am apy akathita-eka-artha-s@adhana-adhikara@n@ay@a@m 05110 n@an@a-artha-s@adhana-@ips@ay@a@m n@an@a-s@adhana-@ips@ay@a@m v@a 05111 @srotur hetv-@adi-b@ahulasya punarvacanasya ado@zatv@at prat@ita- 05112 pratyaya-abh@av@ad hetv-@adi-b@ahulya@m vacana-b@ahulya@m ca s@adhana- 05113 do@za iti @adhikya-punarvacanayos tulya-do@za iti sa@mgraha- 05114 vacana@m ny@ayyam, do@za-abh@av@ad eva gu@na-abh@av@at, eva@mprak@ar@an@a@m 05115 bhed@an@a@m vacane ca atiprasa@gg@ad ity uktam. 05116 pary@aya-@sabda-kalpo hy aparo hetur eka-hetu-pratip@adite vi@zaye 05117 vartam@ana@h pratip@adyasya vi@se@za-abh@av@at. artha@h puna@h- 05118 pratip@adan@an na bhidyate. 05201 yat punar uktam, anuv@ade tv apunarukta@m @sabda-abhy@as@ad 05202 artha-vi@se@za-upapatte@h, yath@a hetv-apade@s@at pratij@j@ay@a@h 05203 punarvacana@m nigamanam iti, pratij@j@ay@a eva gamyam@ana-arth@ay@a 05204 vacana@m punarvacanam, ki@m punar asy@a@h punarvacanam 05205 ity ayukta@m nigamanam. 05206 vij@j@atasya par@zad@a trir-abhihitasya apratyucc@ara@nam ananubh@a@za@nam. 05207 vij@j@ata-v@akya-arthasya par@zad@a prativ@adin@a 05208 trir-abhihitasya yad apratyucc@ara@nam, tad ananubh@a@za@na@m 05209 n@ama nigrahasth@anam. apratyucc@arayan kim-@a@sraya@m para- 05210 pak@za-prati@zedha@m kury@ad iti. 05211 uttare@na avas@an@an na ida@m nigrahasth@anam iti cet, sy@ad 05212 etat, uttare@na gu@na-do@zavat@a m@u@dha-am@u@dhatva@m gamyata iti 05213 ki@m punar-ucc@aritena. asti hi ka@scid uttare samartho na pratyucc@ara@ne, 05214 na asau t@avat@a nigraham arhed iti. 05215 na, uttara-vi@zaya-aparij@j@an@at. yady aya@m na pratyucc@arayati, 05216 nirvi@zayam uttara@m prasajyeta. atha uttara@m brav@iti, 05217 katha@m na ucc@arayati. tad ida@m vy@ahatam ucyate, na ucc@arayaty 05301 uttara@m ca brav@iti iti. apratij@j@an@ac ca. na ca ida@m pratij@j@ayate, 05302 p@urva@m sarvam ucc@arayitavyam, pa@sc@ad uttaram 05303 abhidh@atavyam iti, api tu yath@akatha@mcid uttara@m v@acyam, 05304 uttara@m ca @a@sraya-abh@ave ayuktam iti, yuktam apratyucc@ara@na@m 05305 nigrahasth@anam iti. 05306 yadi n@ama v@ad@i sva-s@adhana-artha-vivara@na-vy@ajena prasa@gg@ad 05307 apar@apara@m gho@zayet, viv@ada-@aspada@m ca jij@j@asitam 05308 artha-m@atram uktv@a pratij@j@a-@adi@zv artha-vi@se@za-para@mparay@a apar@an 05309 arth@an upak@zipya kath@a@m vist@arayet, tac ca sarva@m yad@a 05310 na anuvaktu@m @saknuy@at, kas tasya viv@ada-@a@sraya-artha-m@atra-uttara- 05311 vacane s@amarthya-vigh@ata@h, yena v@adi-vacana-ananubh@a@za@na@m 05312 nigrahasth@anam ucyate. tasm@ad sarv@a@m v@adi-kath@am 05313 ananubh@a@zam@a@no na uttare asamartha@h. 05314 yad-vacana-n@antar@iyak@a jij@j@asita-artha-siddhi@h yath@a pak@zadharmat@a- 05315 vy@apti-pras@adhana-m@atra@m na tatra api prasa@gga-antara- 05316 upak@zepa@h, tad ava@sya@m s@adhana-a@gga-vi@zayatv@ad d@u@za@nena upadar@syata 05317 eva. tatra api na sarva@m pr@ag anukrame@na ucc@aritavyam, 05318 pa@sc@ad d@u@za@na@m v@acya@m dvir ucc@ara@na-prasa@gg@at. d@u@za@na- 05401 vi@zaya-upadar@sana-arthe anubh@a@za@ne v@adi-vacana-anukrama- 05402 gho@za@na@m vyartham iti, na k@aryam eva d@u@zayat@a asya aya@m do@za 05403 iti n@antar@iyatv@at pratido@za-vacana@m vi@zaya-upadar@sana@m 05404 kriyata eva. na hi sarva-vi@zaya-upadar@sana@m k@rtv@a yugapad 05405 do@za@h @sakyate abhidh@atum, pratyartha@m do@za-bhed@at. tasm@ad 05406 ya@m pad@artha@m d@u@zayati, sa eva tad-d@u@za@na-vi@zayas tad@a 05407 pradar@san@iyo na apara@h, tad-d@u@za@ne apara-upadar@sanasya asambhav@at. 05408 tasmin d@u@zite punar anyo artho apara-do@za-vi@zaya ity 05409 ayam anubh@a@za@ne d@u@za@ne ca ny@aya@h. sak@rt-sarva-anubh@a@za@ne 05410 api do@za-vacana-k@ale punar vi@zaya@h pradar@san@iya eva, apradar@site 05411 do@zasya vaktum a@sakyatv@at. tath@a ca dvir-anubh@a@za@na@m 05412 k@rta@m sy@at. tatra prathama@m sarva-anukrama-anubh@a@za@na@m ni@zprayojanam. 05413 d@u@za@na-v@adin@a d@u@za@ne vaktavye yan na tatra upayujyate, 05414 tasya abhidh@anam ado@za-udbh@avana@m dvir-ukti@s ca iti 05415 sak@rt-sarva-anubh@a@za@na@m par@ajaya-adhikara@na@m v@acyam. 05416 tath@a astv iti cet, sy@ad etat, ukta@m etad artha-antara@m nigrahasth@anam 05417 iti. tatra s@adhane yata@h kuta@scit prasa@gga-@adin@a 05418 an@antar@iyak@a-abhidh@ana@m v@adino artha-antara-gamanam eva iti 05419 sa nigrah@a-arha@h. na ka@scit tat-kathita-kriyam@a@na-prasa@ggo 05420 na prasajyate. na api tat tasya anubh@a@za@n@iyam, na ca idam apy 05421 asm@abhir anuj@j@ayate, sarva@m pr@ak sak@rd vaktavya@m pa@sc@ad 05422 d@u@za@nam iti, ki@m tu d@u@zayat@a ava@sya@m vi@zayo dar@san@iyo 05423 anyath@a d@u@za@n@a-v@rtter iti. 05501 eva@m tarhi na ananubh@a@za@na@m p@rthag nigrahasth@ana@m 05502 v@acyam apratibhay@a gatatv@at, uttarasya hy apratipattir 05503 apratibh@a. na ca uttara-vi@zayam apradar@sayann uttara@m pratipattu@m 05504 samartha@h. na hy an@ak@zipta-anuttara-pratipattikam 05505 ananubh@a@za@nam. tena ananubh@a@za@nasya vy@apik@ay@am apratibh@ay@a@m 05506 vihita@m nigrahasth@anatvam ananubh@a@za@ne labdham 05507 eva, gavi vihitam iva s@asn@a-@adimattva@m b@ahuleye api. tasm@ad 05508 apratibh@a eva nigraha-adhikara@natvena v@acy@a, na ananubh@a@za@nam. 05510 ka@s ca aya@m samaya-niyamas trir-abhihitasya ananubh@a@za@nam 05511 iti. yadi t@avat para-pratip@adana-arth@a prav@rtti@h, ki@m 05512 trir abhidh@iyeta. tath@a tath@a sa gr@aha@n@iya@h, yath@a asya pratipattir 05513 bhavati. atha para-upat@apana-arth@a, tad@a api ki@m trir 05514 abhidh@iyate, s@ak@zi@n@a@m kar@ne nivedya prativ@ad@i ka@z@ta-prat@ita- 05515 druta-sa@mk@zipta-@adibhir upadrotavya@h, yath@a-uttara-pratipatti- 05601 vim@u@dhas t@u@z@n@i@mbhavati. na hi para-upat@apana-krame ka@scin 05602 ny@aya@h, yena ka@z@ta-prat@ita-prayoga-druta-ucc@arit@ani niv@aryante 05603 trir-abhidh@ana@m v@a vidh@iyate. na ca para-upat@ap@aya santa@h pravartante 05604 @s@astr@a@ni v@a pra@n@iyante ity ado vaktavyam. tasm@at 05605 t@avad vaktavyam, y@avad anena na g@rh@itam, na trir eva. agraha@na- 05606 s@amarthye pr@ag eva paricchinna-s@amarthyena parihartavya@h 05607 par@an anupratibodhyeti. 05608 avij@j@ata@m ca aj@j@anam. vij@j@ata@m par@zad@a prativ@adin@a yad 05609 avij@j@atam, tad aj@j@ana@m n@ama nigrahasth@anam. arthe khalv 05610 avij@j@ate na tasya prati@zedha@m br@uy@ad iti. 05611 etad apy ananubh@a@za@na-vad apratibhay@a eva gamyatv@ad 05612 av@acyam. yath@a ananubh@a@za@ne apradar@sita-vi@zayatv@ad uttara- 05613 pratipattir a@saky@a iti anuttara-pratipatty@a eva nigrahasth@anatvam 05614 uttara-vi@zaya-pradar@sana-prasa@ggam antare@na anubh@a@za@nasya 05615 vaiyarthy@at, tath@a-j@j@ane apy uttara-apratipatty@a eva 05616 nigrahasth@anatvam, aj@an@ana@h katham uttaram uttara-vi@zaya@m 05701 ca uttara@m br@uy@ad iti vi@zaya-aj@j@anam uttara-j@j@ana@m 05702 ca nigrahasth@anam, anyath@a-pratibh@ay@a nirvi@zayatv@at. anavadh@arita- 05703 artho hi na anubh@a@zet. ananubh@a@zam@a@no vi@zayam 05704 apradar@sya-uttara@m pratipattu@m na @saknuy@ad iti uttara@m 05705 na pratipadyeta j@j@ata-uttara-tad-vi@zayasya uttara-apratipatter asambhav@at. 05706 ubhayam etad uttara-apratipatte@h k@ara@nam iti. 05707 tad-abh@ave pratipattir bhavaty eva iti tayo@h p@rthag vacane 05708 apratibh@ay@a@h ko vi@zaya iti vaktavyam, nirvi@zayatv@ad av@acy@a 05709 eva sy@at. 05710 na uttara-aj@j@anam aj@j@ana@m ki@m tarhi vi@zaya-aj@j@anam, aj@j@ate 05711 hi vi@zaye uttara-aj@j@an@at tan na pratipadyeta iti asti vi@zayo apratibh@ay@a 05712 iti cet, eva@m tarhy ananubh@a@za@na@m nirvi@zayam, 05713 aj@j@anena @ak@zep@at. na hi vi@zaya@m samyak pratipadyam@ana@h 05714 ka@scin na anubh@a@zeta iti na ananubh@a@za@na@m p@rthag v@acyam. 05715 uttara-aj@j@anasya ca @ak@zep@at. vi@zaya-aj@j@anena uttara-aj@j@anam apy 05716 @ak@ziptam eva. na hi vi@zayam aj@anann uttara@m j@an@ati iti na eva apratibh@ay@a 05717 vi@zayo asti. 05801 j@j@ate api vi@zaye punar uttara-aj@j@anam apratibh@ay@a vi@zaya 05802 iti cet, eva@m tarhi vi@zaya-uttara-aj@j@anayor api prabhed@an nigrahasth@ana- 05803 antar@a@ni v@acy@ani. yath@a aj@j@anasya vi@zaya-aj@j@anam uttara- 05804 aj@j@anam iti prabhed@ad asaty api gu@na-ati@saye nigrahasth@ana- 05805 antara-vyavasth@a kriyate, tath@a aj@j@anayor api sarv@a-j@j@ana-ardha- 05806 aj@j@anam ity @adi-prabhed@an nigrahasth@ana-antar@a@ni ki@m na ucyante. 05807 na ca ubhayasya apy aj@j@anasya sa@mgraha-vacane ka@scid 05808 do@za@h, gu@nas tu sy@ad iti sa@mgraha-vacana@m ny@ayyam. 05809 tasm@ad ananubh@a@za@na-j@j@anayor apratibh@a-vi@zayatv@an na 05810 p@rthag-vacanam. api ca na p@urva-uttara-v@adino hetv-@abh@as@a-pratibh@abhy@am 05811 anyan nigrahasth@ana@m ny@ayyam asti tad-ubhaya- 05812 vacanena eva sarvam uktam iti. tad-ubhaya-@ak@zipte@zu prabhede@zu 05813 gu@na-ati@sayam antare@na vacana-@ader atiprasa@gg@ad vyartha@h 05814 prapa@jca iti. 05815 uttarasya apratipattir apratibh@a. para-pak@za-prati@zedha 05816 uttara@m yad@a na pratipadyate, tad@a nig@rh@ito vaktavya@h. 05817 s@adhana-vacana-anantara@m prativi@zayam uttare vyartha@m 05818 tad-aj@j@ana-krama-gho@za@na-@sloka-p@a@tha-@adin@a k@ala@m gamayan kartavya- 05819 apratipatty@a nigraha-arha iti ny@ayya@m nigrahasth@anam 05820 iti. 05901 k@arya-vy@asa@gg@at kath@a-vicchedo vik@zepa@h. yat ki@mcit kartavya@m 05902 vy@asajya kath@a@m vicchinatti, ida@m me kara@n@iya@m 05903 parih@iyate, asminn avasite pa@sc@at kari@zy@ami, prati@sy@ayakal@a 05904 me ka@n@tha@m k@zi@noty evam-@adin@a kath@a@m vicchinatti, sa vik@zepo 05905 n@ama nigrahasth@anam. ekatara-nigraha-ant@ay@a@m kath@ay@a@m 05906 svayam eva kath@a-anta@m pratipadyata iti. 05907 idam apy yadi p@urvapak@za-v@ad@i kury@ad vy@aja-upak@zepa-m@atre@na, 05908 na punar bh@utasya tath@avidha-kath@a-uparodhina@h k@aryasya 05909 bh@ave, tasya sva-s@adhana-as@amarthya-paricched@ad eva 05910 vik@zepa@h sy@at. tath@a ca idam artha-antara-gamana eva antarbhaved 05911 asamartha-s@adhana-abhidh@an@ad hetv-@abh@ase@zu v@a. prak@rta- 05912 s@adhana-asambaddha-pratipatte@s ca nirarthaka-ap@arthak@abhy@a@m 05913 na bhidyate. atiprasa@gga@s ca eva@mprak@ar@a@n@am asambaddha- 06001 s@adhana-v@akya-pratipatti-bhed@an@a@m p@rthag-nigrahasth@ana- 06002 vyavasth@apane prokta@h. atha uttarapak@za-v@ady eva@m vik@zipet, 06003 tasya api s@adhana-anantaram uttare pratipattavye tad-apratipatty@a 06004 vik@zepa-pratipattir apratibh@ay@am artha-antare v@a antarbhavati. 06006 nanu na ava@sya@m s@adhana-d@u@za@n@abhy@am eva sarvasya pratipattir, 06007 yena sarv@a v@adi-prativ@adinor na asamyak-pratipattir 06008 hetv-@abh@ase@zv apratibh@ay@a@m v@a antarbhavet. bhavati hi anibaddhena 06009 api kath@a-prapa@jcena viv@ada iti, na, asambhav@at. 06010 ekatra adhikara@ne viruddha-abhyupagamayor viv@ada@h sy@at, aviruddha- 06011 abhyupagamayor anabhyupagamayor v@a viv@ad@a-abh@av@at. 06012 tatra ava@syam ekasya pr@ag-vacana-prav@rtti@h, yugapat-prav@rttau 06013 paraspara-vacana-@srava@na-avadh@ara@na-uttar@a@n@am asambhavena 06014 prav@rtti-vaiphaly@at svastha-@atman@am aprav@rtte@h. tena 06015 ca sva-upagama-upany@ase ava@sya@m s@adhana@m vaktavyam, 06016 anyath@a pare@z@am apratipatte@h, apare@na ca tat-sambandhi d@u@za@nam. 06017 ubhayor asamyak-pratipattau hetv-@abh@asa-apratibhayo@h 06018 prasa@gga iti. sarvo ny@aya-prav@rtta@h p@urva-uttarapak@za-upany@aso 06101 dvaya@m na atipatati. etena eva vita@n@d@a pratyukta-abhyupagama- 06102 abh@ave viv@ada-abh@av@at. 06103 yad@a tarhy abhyupagamya v@ada@m viphalatay@a na ki@mcid 06104 vakti, anyad v@a yat ki@mcit pralapati, tad@a katha@m hetv-@abh@asa- 06105 antarbh@ava@h. asamarthita-s@adhana-abhidh@ana evam uktam, 06106 anabhidh@ana anya-abhidh@anayor api par@ajaya eva ity uktam 06107 abhyupagamya v@adam as@adhana-a@gga-vacan@at. etena adhikasya 06108 punaruktasya ca pratij@j@a-@ader vacanasya ca nigrahasth@anatva@m 06109 vy@akhy@atam, tad api hi pratip@adita-artha-viparyayatv@at 06110 s@adhana-s@amarthya-anabhidh@anam. aprat@ita-pratyayatay@a lak@za@n@at 06111 s@adhanasya as@adhana-a@gga-vacanam iti nigrahasth@anam 06112 iti. 06113 sva-pak@za-do@za-abhyupagam@at para-pak@ze do@za-prasa@ggo mata-anuj@j@a. 06114 ya@h pare@na codita@m do@zam anuddh@rtya, bhavato 06115 apy aya@m do@za iti brav@iti, yath@a bhav@a@m@s caura@h puru@zatv@ad 06116 ity ukte sa ta@m pratibr@uy@ad, bhav@an api iti, sa sva-pak@ze do@za-abhyupagam@at 06117 para-pak@ze ta@m do@za@m prasa@jjayan para-matam 06118 anuj@an@ati iti mata-anuj@j@a nigrahasth@anam iti. 06201 atra api yadi puru@zatv@ac cauro bhav@an api sy@at, na ca bhavat@a 06202 @atm@a evam i@z@ta@h, tasm@an na aya@m caurya-hetur iti yady 06203 ayam abhipr@aya@h, tad@a na ka@scid do@za@h, anabhimate tad-@atmani 06204 cauratvena hetu-dar@sanena d@u@za@n@at. 06205 prasa@ggam antare@na @a@jjasena eva ki@m na vyabhic@arita iti 06206 cet, yat ki@mcid etat, santi hy eva@mprak@ar@a api vyavah@ar@a loka 06207 iti. atha tad upak@zepam abhyupagacchaty eva, tad@a apy 06208 as@av uttara-apratipatty@a eva tat-s@adhane nigraha-arha@h, na aparatra 06209 sva-do@za-upak@zep@at, tat-s@adhana-nirdo@zat@ay@a@m hi tad-abhyupagama 06210 eva uttara-apratipattir iti t@avat@a eva p@urvam @apanna-nigrahasya 06211 para-do@za-upak@zepasya anapek@za@n@iyatv@ad iti. 06212 nigraha-pr@aptasya anigraha@h paryanuyojya-upek@za@nam. paryanuyojyo 06213 n@ama nigraha-upapatty@a codan@iya@h, tasya upek@za@na@m 06214 nigraha-pr@apto asi ity ananuyoga@h. etac ca kasya par@ajaya 06215 ity anuyuktay@a par@zad@a vaktavyam, na khalu nigraha-pr@apta@h 06216 sva-kaup@ina@m viv@r@nuy@ad iti. 06301 atra api yadi s@adhana-v@adina@m nigraha-pr@aptam uttara-v@ad@i 06302 na paryanuyu@gkte, apratibh@a eva asya uttara-apratipatter iti na 06303 paryanuyojya-upek@za@na@m p@rthag nigrahasth@anam. ny@aya-cint@ay@a@m 06304 punar na dvayor ekasya api atra jaya-par@ajayau, s@adhana- 06305 @abh@asena artha-apratip@adan@ad bh@uta-do@za-anabhidh@an@ac ca. 06306 atha ka@mcid do@zam udbh@avayati, ka@mcin na, na tad@a 06307 nigraham arhati uttara-pratipatte@h. 06308 arhati eva, sarvasya sato do@zasya anudbh@avan@ad iti cet, na 06309 santa iti k@rtv@a sarve do@z@a ava@sya@m vaktavy@a avacane v@a 06310 nigraha@h, ekena api tat-s@adhana-vigh@at@ad, eka-s@adhana-vacana-vat. 06311 yath@a ekasya artha-asya aneka-s@adhana-sadbh@ave apy ekena eva 06312 tat-siddher na sarva-up@ad@anam iti na do@zam udbh@avayann eva aparasya 06313 anudbh@avan@an nigraha-arha@h. 06401 atha p@urva-pak@za-v@ad@i uttara-pak@za-v@adina@m nigraha-pr@apta@m 06402 na nig@rh@n@ati, tad@a tayor ny@ayena na ekasya api p@urvavaj 06403 jaya-par@ajayau. do@za-@abh@asa@m br@uv@anam uttara-v@adina@m sva- 06404 s@adhan@ad anuts@arayato asamarthita-s@adhana-a@ggatv@an na jayo 06405 v@adina@h, sarva-do@za-asambhava-pradar@sanena s@adhana-a@gga-samarthan@at. 06406 na apy uttara-v@adino bh@uta-do@za-apratip@adan@at. tasm@ad 06407 evam api na paryanuyojya-upek@za@na@m n@ama par@ajaya-adhikara@nam 06408 iti. 06409 asth@ane nigrahasth@ana-anuyogo niranuyojya-anuyoga@h. nigrahasth@ana- 06410 lak@za@nasya mithy@a-avas@ay@ad anigrahasth@ane nig@rh@ito 06411 asi iti bruvan niranuyojya-anuyog@an nig@rh@ito vaktavya@h. 06412 atra api yadi tat-s@adhana-v@adinam abh@utair do@zair uttara- 06413 v@ady abhiyu@jj@ita, so asth@ane nirdo@ze nigrahasth@anasya abhiyokta- 06414 udbh@avayit@a na bhavati. tath@a ca bh@uta-do@za-udbh@avana-lak@za@nasya 06415 uttarasya apratipatter itare@na uttara-@abh@asatve pratip@adite 06501 apratibhay@a eva nig@rh@ita iti na idam ato nigrahasth@ana-antaram. 06503 atha uttara-v@adina@m bh@uta@m s@adhana-do@zam udbh@avayantam 06504 aparo do@za-@abh@asa-vacanena abhiyu@jj@ita, tasya tena bh@uta- 06505 do@zatve pratip@adite s@adhana-@abh@asa-vacanena eva nig@rh@ita iti. 06506 evam api na ida@m hetv-@abh@asebhyo bhidyate. ava@sya@m hi 06507 vi@zaya-antara-vy@apty-artha@m hetv-@abh@as@a nigrahasth@anatvena 06508 vaktavy@a@h, tad-ukt@av apara-uktir anarthak@a iti. 06509 siddh@antam abhyupety@a-niyam@at kath@a-prasa@ggo apasiddh@anta@h. 06510 kasyacid arthasya tath@abh@ava@m pratij@j@aya pratij@j@at@a- 06511 artha-viparyay@at kath@a-prasa@gga@m kurvato apasiddh@anto 06512 vij@jeya@h. yath@a na sato vin@a@sa@h, na asad utpadyata iti siddh@antam 06513 abhyupetya pak@zam avasth@apayati ek@a prak@rtir 06514 vyaktasya, vik@ar@a@n@am anvaya-dar@san@at. m@rd-anvay@an@a@m @sar@ava- 06515 @ad@in@a@m d@r@z@tam eka-prak@rtikatvam, tath@a ca aya@m vyakta- 06601 bhedas sukha-du@hkha-moha-samanvito g@rhyate. tat sukha-@adibhir 06602 eka-prak@rtir iti. sa evam uktav@an paryanuyujyate. 06603 atha prak@rtir vik@ara iti katha@m lak@zayitavyam iti. yasya avasthitasya 06604 dharma-antara-niv@rttau dharma-antara@m pravartate, 06605 s@a prak@rti@h. yat tad dharma-antaram, sa vik@ara iti. so aya@m 06606 prak@rta-artha-viparyay@ad aniyam@at kath@a@m prasa@jjayati. pratij@j@ata@m 06607 khalv anena na asad @avirbhavati, na sat tirobhavati iti. 06608 sad-asato@s ca tirobh@ava-@avirbh@av@av antare@na na kasyacit prav@rtty- 06609 uparama@h prav@rttir v@a iti eva@m pratyavasthito yadi sata 06610 @atma-h@anam asata@s ca @atma-l@abham abhyupaiti, apasiddh@anto 06611 bhavati atha na abhyupaiti, pak@zo asya na sidhyati iti. 06612 iha api na ka@scid aniyam@at kath@a-prasa@gga@h yat tena upagatan 06613 na asad utpadyate, na sad vina@syati iti tasya samarthan@aya 06614 idam uktam eka-prak@rtikam ida@m vyaktam anvaya-dar@san@ad 06615 iti. tatra ek@a prak@rti@h sukha-du@hkha-moha@h. tad-avibhakta- 06616 yonikam ida@m vyakta@m tad-anvaya-dar@san@at. vyaktasya 06701 tat-svabh@avat@a-bheda-upalabdher iti sukha-@ad@in@am utpatti- 06702 vin@a@sa-abhyupagama-abh@av@at sarvasya tad-@atmakasya na utpatti- 06703 vin@a@s@av iti siddha@m bhavati. atra tad-uktasya hetor do@zam 06704 anudbh@avya vik@ara-prak@rti-lak@za@na@m p@rcchan svayam aya@m 06705 prak@rta-asambandhena aniyam@at kath@a@m pravartayati. 06706 tatra ida@m sy@ad v@acyam, vyakta@m n@ama prav@rtti-niv@rtti- 06707 dharmakam, na tath@a sukha-@adaya@h. vyaktasya sukha-@ady-anvaye 06708 sukha-@adi-svabh@avat@ay@a@m prav@rtti-niv@rtti-dharmat@a-lak@za@nam 06701 avah@iyata iti. na tad-rahita-sukha-@adi-svabh@avat@a vyakta-lak@za@na- 06709 virodh@ad iti. sukha-@ady-anvaya-dar@san@ad ity asiddho hetur 06711 iti. eva@m hi tasya s@adhana-do@za-udbh@avanena pak@zo d@u@zito 06712 bhavati. so anupasa@mh@rtya s@adhana-do@za@m kath@a@m prat@anayan 06713 sva-do@za@m paratra upak@zipati. 06714 ayam eva do@zo anena prakara@nena ucyata iti cet, e@za naimittik@a@n@a@m 06715 vi@zaya@h, na loka@h @sabdair apratip@aditam artha@m 06716 pratipattu@m samartha iti. sa eva aya@m bha@n@d@alekhyany@ayo 06717 atra api. yathoktena ny@ayena p@urvakasya as@adhana-a@ggasya asiddhasya 06718 hetor abhidh@an@ad eva nigraha@h, na api aniyam@at 06719 kath@a-prasa@gg@ad iti. idam api hetv-@abh@ase@zv antarbh@av@an na 06720 p@rthag v@acyam. 06801 hetv-@abh@as@a@s ca yathokt@a@h. hetv-@abh@as@a@s ca nigrahasth@an@ani. 06802 ki@m punar lak@za@na-antara-yog@ad hetv-@abh@as@a nigrahasth@ana- 06803 bh@avam @apadyante, yath@a pram@a@n@ani prameyatvam 06804 ity ata @aha yathokta-hetv-@abh@asa-lak@za@nena eva nigrahasth@ana- 06805 bh@ava iti. 06806 atra api yathokta@m k@rtv@a cintyam eva, ki@m te yath@alak@zita-prabhed@as 06807 tath@a eva, @ahosvid anyath@a iti. tat tu cintyam@anam 06808 iha atiprasajyata iti na pratanyate. hetv-@abh@as@a@s ca yath@any@aya@m 06809 nigrahasth@anam iti et@avan-m@atram i@z@tam iti. 06810 loke avidy@a-timira-pa@tala-ullekhanas tattva-d@r@z@ter 06811 v@adany@aya@h parahita-ratair e@za sadbhi@h pra@n@ita@h / 06812 tattva-@aloka@m timirayati ta@m durvidagdho jano aya@m 06813 tasm@ad yatna@h k@rta iha may@a tat-samujjv@alan@aya //3// 06814 v@adany@ayo n@ama prakara@na@m sam@aptam.